Czytelnia / Tłumaczenie literackie

Z myślą o paniach i damach: historyczny przegląd słowników i ich osobliwości

Verónica Albin

tłum. Magdalena Jurczak

Źródło:

 

„Kiedy używam jakiegoś słowa - oświadczył Hojdy Bojdy - znaczy ono dokładnie to, co ja sobie życzę: nic dodać, nic ująć".

„Ciekawe tylko - odrzekła Alicja - czy może pan nadawać słowom tak wiele różnych znaczeń".  

„To już zależy od tego, kto o tym decyduje. I tyle"- rzekł Hojdy Bojdy.

Lewis Carroll, Po drugiej stronie lustra

W dominujących państwach europejskich czynnym drukowaniem słowników zajęto się już we wczesnych latach XVII wieku. Jednakże dopiero w XX wieku odnotowano znaczący wzrost publikacji słowników wydawanych w głównych językach europejskich.

Warto zauważyć, że powszechne słowniki jednojęzyczne, jakie wydaje się obecnie w Stanach Zjednoczonych bądź Europie, przypominają pod wieloma względami słowniki z ubiegłych stuleci.

Pomijając nawet zaawansowane innowacje elektroniczne, możliwości wyszukiwania, techniki prezentacji lub projekty wizualne, wprowadzone w ciągu ostatnich dwudziestu lat.

Znawca metaleksykografii, Henri Béjoint tłumaczy to podobieństwo wspólnym pochodzeniem i zbliżoną historią- począwszy od renesansu, poprzez XVIII wiek będący punktem zwrotnym, po chwilę obecną- państw europejskich, w których owe słowniki wydawano.

Słowniki praktycznie w ogóle się nie zmieniły, ponieważ ich tradycyjna forma, konserwatywny charakter oraz to, że są „niemalże mitycznym symbolem nauki", wywierają ogromny wpływ na współczesne oczekiwania odnośnie formy słowników.

Innowacyjne formaty elektroniczne mogą całkowicie współgrać z tradycyjnymi założeniami leksykografii.

Dla przykładu, skuteczność wyszukiwarek wyklucza konieczność porządkowania alfabetycznego: słowa mogą być posegregowane według reguł fonetycznych, założeń, pojęć, znaczeń, dziedzin, zasad morfologicznych, etymologii lub kolokacji...

Takie porządkowanie nosi miano „kodowania leksykograficznego" wprowadzonego w odpowiedzi na publikację słowników typu Oxford English Dictionary (OED), w których dokonuje się dekodowania tekstów literackich.

Nie należy lekceważyć politycznego i socjologicznego znaczenia słowników, ponieważ są one materialnymi przedmiotami kultury. Słowniki podają definicję pojęcia imigracji, asymilacji, inwazji, agresji, konfliktu, pokoju, utraty niewinności, izolacjonizmu, uprzemysłowienia lub dyskryminacji.