Czytelnia / Tłumaczenie literackie

W modelu porównawczym (Leuven-Zwart 1989) tekst źródłowy i tłumaczenie są początkowo dzielone na fragmenty zwane transemami.

Podstawowe znaczenie transemów zarówno tekstu źródłowego, jak i tekstu docelowego, jest określane mianem architransemu (ATR).

Transemy tekstu źródłowego i docelowego są następnie porównywane z ATR, co pozwala na wykrycie wszelkich relacji pomiędzy ST i TT.

Relacja hiponimiczna oznacza zmianę modulacyjną, relacja kontrastu oznacza zmianę modyfikacyjną, a brak jakiejkolwiek relacji to zmiana mutacyjna.

W modyfikacji różnica między ST i TT może wystąpić w warstwie semantycznej bądź stylistycznej tekstu, a w wyniku porównania z ATR dysjunkcja może pojawić się w transemie tekstu źródłowego bądź docelowego.

Istnieją więc cztery kategorie: modulacja semantyczna/specyfikacja, modulacja semantyczna/generalizacja, modulacja stylistyczna/specyfikacja i modulacja stylistyczna/generalizacja.

Modyfikacja jest przypadkiem bardziej złożonym, gdyż dysjunkcja może wystąpić w aspekcie semantycznym, stylistycznym bądź syntaktycznym, czego rezultatem są trzy rodzaje zmian, tj. modyfikacja semantyczna, modyfikacja stylistyczna i modyfikacja syntaktyczna, z których ostatnia dzieli się z kolei na modyfikację syntaktyczno-semantyczną, modyfikację syntaktyczno-stylistyczną i modyfikację syntaktyczno-pragmatyczną.

Klasyfikacja zmian dotyczących aspektów stylistycznych (tj. modulacja stylistyczna i modyfikacja stylistyczna) opiera się na elementach charakterystycznych danego tekstu, takich jak styl, dziedzina, czas, typ tekstu, kultura, cechy syntagmatyczne i paradygmatyczne.

Mutacja dzieli się na trzy subkategorie: dodanie, usunięcie i radykalna zmiana znaczenia. Łącznie, model porównawczy składa się z 8 kategorii i 37 subkategorii.

Model opisowy został stworzony w celu określenia, jak małe zmiany językowe wpływają na metafunkcję języka na poziomie dyskursu i narracji.

Zgodnie z głównym założeniem funkcja interpersonalna związana jest z koncentracją i osobą narratora, funkcja wyobrażenia określa obraz świata fikcyjnego i sposób rozumowania, a funkcja tekstologiczna nawiązuje do porządku literackiego i porządku syntaktycznego (Leuven-Zwart 1989: 173-79).

Zmiany w makrostrukturze można więc określić poprzez zmiany w mikrostrukturze.

Wykorzystując tertium comparationis, skomplikowaną klasyfikacją zmian, i rozszerzając analizę tłumaczenia o domenę narratologii, model transemu Leuven-Zwarta stanowi znaczny postęp w stosunku do „zwykłych impresjonistycznych i intuicyjnych zdań na temat translacji" (Hermans 1999: 62). Z drugiej strony, należy pamiętać o wadach modelu.

Po pierwsze, wątpliwości wzbudza jego funkcjonalność - zawarty w nim opis zmian jest dość skomplikowany. Po drugie, model może być nieobiektywny, gdyż każdy może identyfikować ATR w inny sposób (Gentzel 2001: 134; Munday 2001: 66; Hermans 1999: 62).