Czytelnia / Tłumaczenie literackie

Zgodnie z celem ukazania wierności przekładu i tekstu oryginalnego pod względem odczuć estetycznych czytelnika, przeprowadziliśmy eksperyment z zastosowaniem metody dyferencjału semantycznego Osgooda, testu bezpośrednich asocjacji i analizy treści. Metoda dyferencjału semantycznego Osgooda (1957) okazała się uniwersalna dla różnych języków.   

Trzydzieści trzy osoby posługujące sie językiem angielskim jako ojczystym oceniło tekst poetycki (Ozymandias Shelleya), na podstawie jego: oceny, siły działania i aktywności. Trzystopniowa skala pozwala na wyróżnienie tych cech (dobry-zły, silny-słaby, aktywny- pasywny). Każda z cech posiada cztery siedmiopunktowe skale oceny, punkty końcowe określone zostały przymiotnikami antynomicznymi.

Oceny wahały się od -3 na negatywnym końcu każdej skali do +3 na pozytywnym. Osoby poproszone zostały o zaznaczenie wybranej cyfry. Odpowiedzi pokazały subiektywną ocenę tekstu i odzwierciedliły jego zawartość semantyczną.    

Analiza jakościowa treści ukazała trzy podstawowe kategorie w tekście oryginalnym: władza, życie, śmierć. Wynik eksperymentu skojarzeniowego przeprowadzony z osobami posługującymi się językiem angielskim i ukraińskim pokazały, że w mentalności osób mówiących językiem angielskim „władza” ma znaczenie pozytywne lub neutralne, np. porządek, prezydent, pieniądze, podatki, menager itp.

Badani Ukraińcy skojarzyli to słowo głównie negatywnie: kieszeń, Gongadze, ropa, magnat, pieniądze, kłamać itp. Słowo „życie” zostało ocenione pozytywnie przez angielskojęzycznych badanych, a mniej pozytywnie przez ukraińskojęzycznych badanych. Słowo „śmierć” ukazało paradoks kulturowy: dla Ukraińców ma ono pozytywne znaczenie, w przeciwieństwie do angielskojęzycznych badanych.

Dla jednej trzeciej Ukraińców podejście do tego słowa jest neutralne, więcej niż połowa badanych określiła słowo negatywnie, a pozostała część pozytywnie.      

Wyniki metody dyferencji semantycznej podtrzymują dane otrzymane z przeprowadzenia testu skojarzeniowego. Pogrubione elementy ukazują znaczne różnice semantyczne pomiędzy pojęciami, widoczne w mentalności badanych grup Anglików i Ukraińców (Tabela 1).

Tabela 1: Odległość semantyczna dla pojęć: władza, życie, śmierć

Cecha

Pojęcie

Ocena

Siła działania

Aktywność

 

ang.

ukr.

odległość semantyczna

ang.

ukr.

odległość semantyczna

ang.

ukr.

odległość semantyczna

WŁADZA

+1.4

-1.0

2.4

+2.3

+2.2

0.1

+1.1

- 1.0

2.1

ŻYCIE

+2.8

+1.3

1.5

+2.85

+2.75

0.1

+2.84

+2.85

0.01

ŚMIERĆ

-2.8

-0.8

2

+2.9

+2.7

0.2

-2.6

-1.1

1.5