Czytelnia / Tłumaczenie literackie

Obecnie istnieją dwie teorie czasu. Pierwsza, tradycyjna, traktuje czas jako czwarty wymiar: liniowy, oddzielny i nieodwracalny (anisotropic) (Reichenbach 1962). Taki czas nazywamy entropicznym. W tym wymiarze postrzegamy wydarzenia w sposób naturalny, jako ciąg zwyczajnych zdarzeń ze świata realnego.

Kolejna teoria utrzymuje występowanie kolejnego wymiaru czasowego, czasu semiotycznego. Model czasu semiotycznego jest cykliczny i silnie związany z fenomenem mitologicznej  świadomości. Główną cechą tego fenomenu jest brak tradycyjnej binarnej opozycji życie-śmierć, prawda-kłamstwo, rzeczywistość-nierzeczywistość.

Rzeczywistość postrzegana jest jako ciągły strumień zmian od śmierci do odrodzenia, od życia do śmierci itp. Współzależne jest to z podświadomym lub archaicznym  modelem rzeczywistości.

4.2 Zmienione stany rzeczywistości

Analiza dzieł fikcyjnych ukazuje wykorzystanie dwóch modeli czasu. Weźmy pod uwagę "The Temple of Poseidon" Yu. Pokalchuka (Pokalchuk 1998):

Fedir umierał<…>Nagle, z ciemności wyłoniła sie wyspa światła, a z niej pełen żalu anioł z  ciemnymi oczyma, długimi i jasnymi włosami. Głęboki, spokojny smutek emanował od niego. Fedir współczuł mu, gdyż wyglądał na nieszczęśliwego. Anioł zbliżył się do Fedira i położył rękę na jego czole. Światło zabłysło nad Fedirem, a jego czoło poczuło chłód dotyku anioła, odetchnął z ulgą i zamknął oczy.

Kiedy otworzył oczy, zobaczył w oddali ponad ciemnymi chmurami wyłaniające się, wspaniałe ruiny starej świątyni- z marmurowymi kolumnami na tle ciemnoniebieskiego, jasnego nieba, które wydawało się z daleka wypływać z podobnie niebieskiego, spokojnego oceanu. Promieniowało od nich ciepłem i mądrością, siłą piękna, wiarą i siłą życia. Fedir zamknął oczy i zasnął beztrosko. (Przetłumaczył M. Andryczyk)

Powyższy przykład doskonale reprezentuje typową strukturę modelu mitologicznego. Sposób postrzegania rzeczywistości przez bohatera (Fedira) jest zmieniony z powodu choroby. Ten fenomen określany jest w literaturze jako zmiana stanu świadomości (altered state of consciousness ASC) (Tart 1975).

Stan ten jest innym anormalnym stanem świadomości. Może to być derealizacja, depersonifikacja, hipnoza, odczucie oceaniczne, odczucie bycia na szczycie, intoksykacja pod wpływem działania narkotyków wywołujących halucynacje lub euforię. 

Stany te włączają intuicyjne, irracjonalne, podświadome struktury ludzkiej psychiki, spójny i symultaniczny odbiór czasu i rzeczywistości. Ludzka percepcja w stanie zmienionej świadomości charakteryzuje się wizualizacją niezwykłych obrazów, halucynacjami itp.

Opisując wydarzenia z perspektywy Fedira, który znajduje się w takim stanie, autor zmusza czytelnika do odrzucenia logicznej percepcji rzeczywistości i aktywowania myślenia mitologicznego (zwróć uwagę na słowa wyróżnione w przykładzie). Z jednej strony, czytelnik zmuszony jest do wysiłku kognitywnego, szukając naturalnego biegu wydarzeń.

Autor natomiast niweczy te dążenia dwa razy: pierwszy raz przez wprowadzenie śmierci bohatera w środku powieści i kolejny raz, gdy przywraca go do życia. Jego śmierć staje się w mitologicznym sensie symboliczna. Odrodzenie bohatera wskazuje na aktywację modelu semiotycznego lub logicznego. Przetwarzając takie informacje, bogate w elementy fantazyjne, czytelnik w dużym stopniu polega na własnej intuicji i emocjach, a nie an logice.