Czytelnia / Tłumaczenie literackie

Po powrocie do kraju rozpoczyna pracę na dworze Władysława IV jako tłumacz języków wschodnich. Z zachowanych przekładów korespondencji dyplomatycznej widać, że znał on doskonale nie tylko język turecki, ale również i perski [59].

Heraldyk i genealog K. Niesiecki podał ciekawą wiadomość, że Starkowiecki dokonał przekładu Koranu z arabskiego na polski i nosił się z zamiarem wydania go drukiem. Niespodziewana jednak śmierć nie pozwoliła mu na opublikowanie tego ciekawego przekładu [60]. Trudno przypuszczać, aby same tylko względy ciekawości i egzotyzm tematu kazał Starkowieckiemu zwrócić uwagę na Koran. Prawdopodobnie najważniejszą rolę odegrały tu względy religijne. Jeszcze przy końcu XVI w. Krzysztof Warszewicki w swoich Turcikach przystępował do ataku na islam [61]. W początkach XVII w. rozgorzała namiętna polemika pomiędzy atakującym spokojnych muzułmanów litewskich Gzyżewskim, a ich obrońcą kryjącym się pod pseudonimem Azulewicza [62]. Prawdopodobnie więc i tłumaczenie Koranu, czy raczej może wybranych z niego ustępów, miało za zadanie dostarczenie nowego oręża w polemicznej walce pomiędzy światem chrześcijańskim a muzułmańskim. Zresztą takie częściowe przekłady Koranu dla celów polemicznych istniały już od czasów średniowiecznych [63].

Przekład Starkowieckiego prawdopodobnie zaraz po jego śmierci uległ zniszczeniu. Natomiast niewiele co później wydane zostało drukiem kilka dzieł polemicznych skierowanych przeciwko muzułmanom, w które wplecione było sporo mniej lub więcej dokładnych cytatów z Koranu. Nie były to zresztą rzeczy oryginalne, tylko przeróbki podobnych prac zachodnioeuropejskich.

Zarówno jednak z dzieł Galatowskiego [64], Rutki [65] jak i Herbiniusza [66] czytelnik polski mógł sobie wyrobić o Koranie co najwyżej fałszywe wyobrażenie.

Innego rodzaju były przekłady dokonane przez Kazimierza Zajerskiego [67]. Dawny jeniec muzułmański po powrocie do kraju wstąpił do służby królewskiej i kilkanaście lat pełnił obowiązki tłumacza języków wschodnich [68]. W czasie swej służby w Kancelarii Koronnej dokonał Zajerski licznych przekładów korespondencji dyplomatycznej nadchodzącej zarówno z Turcji jak i z Krymu [69]. Dla nas jednak ciekawsze są jego przekłady z poezji arabskiej.

Z literackich przekładów Zajerskiego zachowały się tylko trzy krótkie wiersze, o dość banalnej treści [70]. Pierwszy z nich zawierał pochwałę dobrego rumaka, drugi słowa pogardy dla zdrajcy, trzeci mówił o przyjaźni. Nie wiadomo przez jakiego autora arabskiego były one napisane.

--
[59] Rkp. Bibl. Narodowej Różn. F IV 63 k, 24v—27v.
[60] N i e s i e c k i  t. IV, str. 192.
[61] T.  W i e r z b o w s k i: Krzysztof Warszewicki i jego dzieła. Warszawa 1887, str. 192.
[62] T. C z a c k i: O litewskich i polskich prawach. T. II, str. 140; A.  B r ü c k n e r: Dzieje kultury polskiej. T. II, str. 425;  S. K r y c z y ń s k i: Tatarzy litewscy. Str. 26 - 7.
[63] J. F ü c k: Die arabischen Studien in Europa vom 12. bis in den Anfang des 19. Jahrhunderts. Leipzig 1944, str. 87 i nast.
[64] J. G a l a t o w s k i : Alkoran Machometow Nauką heretycką y żydowską y pogańską napełniony. Czernihów 1683.
[65] Alkoran na wywrócenie wiary chrześcijańskiey, od Machometa spisany, Alkoranem to jest kontradykciami swemi własnemi wywrócony y z pocztu Ksiąg Boskich wypisany, abo wyrzucony. 1699 r. Jest to właściwie przeróbka dzieła Hiszpana F. G u a da g n o l o. Por. też: Wiara chrześciańska przeciwko Alkoranowi przez Alkoran spokoynie obrobiona y utwierdzona. Poznań 1697. Jest to przeróbka dzieła M i c h a ł a N a u' a.
[66] Catechizacya Turecka albo Turczyna niejakiego w Sztokholmie Roku 1672. Dnia 30 Lipca, jawnie ochrzczonego, krótkie w wierze Chrześciańskiej czwiczenie, Językiem Tureckim podane y spisane... (Broszura ta została wydana razem z kilkoma innymi pod wspólnym tytułem: Symbola Fidel Chrystianae... Gdańsk 1675, II wyd. Brzeg 1730).
[67] Niezbyt ścisłe wiadomości o życiu K. Zajerskiego podane są w akcie jego nobilitacji. RkP. Bibl. Czartoryskich Nr 1663, str. 612.
[68] Por. Rachunki Sejmowe Arch. GŁ Nr 60 k. 23, Archiwum Skarbu Koronnego w Arch. GL V/10 k., 702, V/ll k. 5, 22, 50, 63, 69, 85, 110 itd.
[69] Por. liczne przekłady K. Zajerskiego w Dz. Tureckim Arch. Gł. w Bibl. Czartoryskich Nr 611 i Archiwum Nieświeskim XXII str. 76 itd.
[70] Kopie tych wierszy znajdowały się w jednym z rękopisów Bibl. Narodowej, serii Różn. F IV, czy też II. Ponieważ notatka ta zaginęła mi w czasie wojny, nie mogę podać bliższej sygnatury. Rękopis ten prawdopodobnie jak i reszta materiału rękopiśmiennego Bibl. Narodowej uległ spaleniu w 1944 r.