Czytelnia / Tłumaczenie literackie

Dylemat tłumacza. Implikatury i rola tłumacza

Antar Solhy Abdellah

tłum.: Adriana Sikora

Źródło:

 

Zrozumienie wypowiedzi polega nie tylko na znajomości znaczenia słów i sposobu, w jaki są one ze sobą połączone. Ważne jest również wyciąganie wniosków na podstawie pozajęzykowych informacji oraz założenie, że mówiący ma na celu spełnienie pewnych ogólnych standardów komunikacji.

W poniższym artykule przedyskutujemy problem poprawnej komunikacji pomiędzy piszącym a czytelnikiem, tłumaczem a czytelnikiem oraz zbadamy pojęcie wierności w tłumaczeniu i jej przejawu względem tekstu oryginalnego, jak również wierności względem docelowego odbiorcy i przyszłych czytelników tłumaczenia. Aby zrozumieć ten problem i wskazać kilka jego rozwiązań, zbadamy urywek Otello wraz z jego tłumaczeniem na język arabski.

Zakłada się, że poprawna komunikacja ma miejsce w sytuacjach, w których piszący lub mówiący przekazuje wiadomość do czytelnika bądź słuchacza przez kanał – pisanie lub mówienie. Jeśli słuchacz lub czytelnik odbiera przesłanie w ten sam sposób, jaki piszący/mówiący chciał przekazać, jest to poprawna komunikacja. Jednak jakość przesłania, kanały, przez które wiadomość jest przekazana i inne czynniki sytuacyjne mogą prowadzić do zniekształcenia przesłania w umysłach czytelników/słuchaczy.

Problem ten jest bardziej skomplikowany w przypadku tłumaczenia, w którym czytający (tłumacz) ma za zadanie czytać i rozumieć przesłanie piszącego i w tym samym czasie, lub później, przekazać, co zrozumiał(a) z tego przesłania odbiorcom, którzy mogą być zupełnie inni od czytelników wymyślonych przez autora.

De Beaugrande i Dressler (1981:84) określają tekst bez znaczenia i sensu jako „taki, w którym odbiorcy nie odnajdują ciągłości (sensu), zazwyczaj dlatego, że istnieje poważna rozbieżność pomiędzy układem pojęć i wyrażonych relacji a wcześniejszą wiedzą o świecie odbiorcy”.

Złożoność pracy tłumacza, jak wskazuje Abdellah (2002), wynika z faktu, iż błędne wyobrażenie lub błędna interpretacja na etapie rozumienia tekstu czytanego z pewnością doprowadzi do odmiennego i zniekształconego odbioru oryginału w umysłach docelowych czytelników. W poniższym artykule przedyskutujemy problem norm komunikacyjnych pomiędzy tłumaczami a czytelnikami i jego związek ze zmianami koherencji.

Blum-Kulka (1986: 304) rozumie koherencję jako „realizację potencjału znaczeniowego tekstu”. Zakłada ona, że teksty mogą „stracić swój potencjał znaczeniowy poprzez tłumaczenie” i rozróżnia dwa rodzaje zmian w koherencji: skoncentrowane na tekście i na czytelniku. Piszący, gdy tworzą swoje teksty, mogą mieć na myśli konkretne typy czytelników, a zatem – szczególnie w literaturze – mogą dać niejednoznaczne lub skomplikowane przesłanie, aby wyrazić pewne konotacje i wywrzeć pewne wrażenie.