Czytelnia / Tłumaczenia filmów

Tłumaczenie napisów filmowych ukierunkowane na widza
Ali Hajmohammadi
tłum. Oliwia Basiak

Streszczenie

Celem tego artykułu jest rozpatrzenie kwestii teoretycznych związanych z widownią oglądającą filmy z napisami. Rozpocznę od omówienia aspektów dotyczących widowni, a następnie, opierając się na wzorze Delabastity dotyczącym semiotyki filmu, zajmę się oczekiwaniami poznawczymi wobec czytających napisy widzów. Porównam też czytanie tłumaczonych tekstów literackich z oglądaniem filmów z napisami oraz rozważę rolę obrazu w procesie tłumaczenia napisów.

Na koniec, bazując na pojęciu sytuacji Hallidaya i na teorii filmu rozwiniętej przez Balazsa, proponuję ukierunkowane na widza, związane z obrazem podejście do tłumaczenia napisów. Obejmuje ono krytyczny przegląd współczesnych metod, ze szczególnym naciskiem na tempo czytania i pojęcie „ubytku” podczas czytania napisów.

Napisy nie powinny być traktowane jako drugorzędna, zubożona forma tłumaczenia, ponieważ stają się coraz bardziej doceniane. Uniwersytety włączyły ten rodzaj tłumaczenia w program nauczania jako przedmiot studiów i co roku poświęca mu się kilka konferencji naukowych, ponieważ ta stosunkowo nowa, ale bardzo bogata dziedzina nauki przyciąga coraz więcej badaczy.

Tłumacze tworzący napisy filmowe muszą rozumieć język obrazu i dobrze znać język kina. Z punktu widzenia przemysłu napisy filmowe stały się częścią kina wraz z rozwojem łatwo dostępnych, opłacalnych usług zdobywających międzynarodową widownię i rynki. Oprócz szczególnej pozycji w translatoryce, wzrosło zainteresowanie tą dziedziną, ponieważ tłumaczenie napisów dla jednego filmu wymaga kulturowej adaptacji i transferów językowych, by dotrzeć do ludzi z różnych krajów, reprezentujących odmienne normy.

W tym artykule poruszę często pomijaną kwestię widowni czytającej napisy, szczególnie w przypadku filmu. Rozpocznę od przeglądu liczby widzów czytających napisy filmowe na całym świecie, przechodząc do rozpatrzenia wysiłku poznawczego, związanego z oglądaniem materiału z napisami. Przegląd ten zawiera krytyczną ocenę współczesnej teoretycznej analizy.

Widzowie czytający napisy – różni i zdolni

Filmy z napisami, szczególnie w kinie, przyciągają coraz więcej widzów w wielu krajach i grupach językowych. Powodów wyjaśniających to zainteresowanie jest wiele.

Miłośnicy kina chcą oglądać ulubione filmy w oryginale, możliwe, że dlatego, by słyszeć prawdziwe głosy swoich ulubionych aktorów, co umożliwiają napisy filmowe. Innym istotnym bodźcem jest chęć nauczenia się języka obcego, czego dowodzą schematy oglądalności w moim ojczystym kraju, Iranie.

W Iranie telewizja państwowa na ogół wciąż dubbinguje filmy fabularne, zachowując napisy dla filmów dokumentalnych i wiadomości. Mimo to wzrasta przychylność ludzi młodych dla filmów z napisami na DVD lub kasetach wideo. Są one sprzedawane i wypożyczane w klubach wideo w całym kraju, wiele z nich opatrzono nalepką w języku perskim „W celu lepszego opanowania języka angielskiego”.