Czytelnia / Tłumaczenia filmów

Nie będę wchodzić w szczegóły, czym przede wszystkim kieruje się, wybierając właśnie technikę tworzenia napisów (zob. Kilborn 1998 i O'Connell 1998), lecz jest to przynajmniej częściowo spowodowane tym, iż napisy są około piętnaście razy tańsze niż dubbing (Luyken et al. 1991:105; zob. również Dries 1995:28-30).

Ograniczenia i wady napisów

Widoczność tłumaczenia audiowizualnego jest prawdopodobnie jednym z powodów, dla których nadaje się do łatwego i od czasu do czasu ostrego krytykowania przez widzów. Według Shochat i Stam: „napisy są pretekstem dla gry językowej 'znajdź błąd'” (1985:46), szczególnie dla tych widzów, którzy dysponują znajomością zarówno języka źródłowego, jak i docelowego. W celu podkreślenia wyżej wspomnianej „ostrej krytyki”, pozwolę sobie wspomnieć, iż rzeczywiście są strony internetowe, tak jak fora internetowe czy czatroomy, poświęcone gafom w napisach, takie jak na przykład: http://digitallyobsessed.com, http://dvd-subtitles.com etc.

Ponadto mniejszy prestiż, który jest powszechnie związany z kulturą popularną, jak również fakt, że w przypadku napisów, oryginalna ścieżka dźwiękowa jest obecna jako pewnego rodzaju probierz, często przyczynia się do poglądu, iż tłumaczenie audiowizualne jest „złem koniecznym” (Zabalbeascoa 1996:235), które się łatwo lekceważy, i o którym się wkrótce zapomina.

Rzadko jednak zdajemy sobie sprawę, iż tłumaczenie audiowizualne ma decydujące i rosnące znaczenie, co narzuca tłumaczowi różnorodne, zarówno techniczne, jak i kontekstowe ograniczenia. Napisy zazwyczaj omijają detale i często mają ogólny neutralny wydźwięk, który zaniża ich jakość, dlatego warto by omówić, co w praktyce wiąże się z napisami.

Gottlieb (1992:164) omawia, używając innej terminologii, zjawisko, które nazywa formalnymi (ilościowe) i tekstowymi (jakościowe) ograniczeniami napisów. Ograniczenia tekstowe są to takie ograniczenia, które są narzucone na napisy przez kontekst wizualny filmu, podczas gdy ograniczenia formalne to czynnik przestrzeni (dozwolone są maksymalnie dwie linijki tekstu, w każdej po około 35 znaków) oraz czynnik czasu. W szczególności czynnik czasu odgrywa decydującą rolę przy podejmowaniu decyzji przez tłumacza. Pomimo iż tradycyjnie uważa się, że pięć do sześciu sekund wystarczy, by przeczytać dwie linijki (Hanson 1974; przytoczono przez Gottlieb, 1992:164), Gottlieb (1992:164-165) przedstawia interesujące dowody, pochodzące z nowszych badań (d'Ydewalle et al. 1985), według których niektórzy widzowie byli w stanie przeczytać napisy znacznie szybciej.

Delabastita (1998:200) również omawia problem napisów filmowych i sugeruje, iż jednym z głównych aspektów, które należy przemyśleć, jest wielkość redukcji, jaką one zakładają. Wiąże się to z faktem, iż liczba wizualnych werbalnych znaków na ekranie jest ograniczona, z jednej strony przez dostępną przestrzeń, a z drugiej przez dostępny czas. Ograniczenia przestrzeni oraz czasu powodują problem wyboru, jako że tłumacz musi przeanalizować dokładnie materiał tekstu źródłowego, aby zdecydować, co powinno zostać przeniesione do tekstu docelowego i co można lub co trzeba pominąć. Kovai (1994:250) zastosował teorię związku do napisów, uzasadniając, że „decyzje o usunięciach zależą od kontekstu”. Niemniej jednak, unikając ognia krzyżowego wszystkich tych wymagań, osoba tworząca napisy ma na celu odniesienie subiektywnie najlepszego efektu.