Czytelnia / Tłumaczenia filmów

Humor w napisach do filmów

Najpierw przyjrzeliśmy się, w jaki sposób można tłumaczyć humor, teraz przejdziemy dalej do badania, jak można go tłumaczyć w napisach do filmów, w których różnorodne kryteria, takie jak ścieżka dźwiękowa oraz efekty wizualne, wymieniwszy zaledwie kilka, są brane pod uwagę.

Napisy

Po pierwsze, napisy to pisemna wersja dialogu w filmie oraz w programie telewizyjnym, która pojawia się na dole ekranu. Ukazują się one w dwóch różnych formach: a) w formie pisemnego tłumaczenia dialogu w języku obcym, lub b) w formie pisemnego tłumaczenia dialogu w tym samym języku w celu ułatwienia podążania za dialogiem widzom upośledzonym słuchowo.

Definiowanie napisów


Pojęcie napisów jest zdefiniowane w „Dictionary of Translation Studies”(1997:161) autorstwa Shuttleworth i Cowie jako „proces dostarczania zsynchronizowanych podpisów do filmowego i telewizyjnego dialogu”. Należy wspomnieć, że „podpisy” to również termin oznaczający napisy. Niemniej jednak Karamitroglou (2000) na podstawie Gottlieb (1994a:107) wskazuje, że „napisy to coś innego niż 'podpisy'” (Karamitroglou, 2000:5). Stwierdza on, iż: „'Podpisy' są to elementy 'pisemnej informacji zazwyczaj zamieszczane przez twórców programów w celu identyfikacji nazw, miejsc czy dat związanych z wątkiem'” (ibid).

Gottlieb (1992:162) określa napisy jako a) pisemną, 2) dodawaną (np. nowy słowny materiał jest dodawany w formie napisów), 3) natychmiastową, 4) synchroniczną oraz 5) wielomedialną (np. przynajmniej dwa kanały są zaangażowane) formę tłumaczenia. Idzie on za przykładem Jackobsona (1966) w odróżnianiu różnych form napisów: z językowego punktu widzenia istnieje wewnątrzjęzykowe (w ramach jednego języka) oraz międzyjęzykowe (pomiędzy dwoma językami) tłumaczenie; podczas gdy z technicznego punktu widzenia, napisy mogą być albo otwarte (obowiązkowe, np. pokazywane wraz z filmem), albo zamknięte (nieobowiązkowe, np. pokazywane przez telegazetę) (Gottlieb, 1992:163; zob. również Baker, 1998). Gottlieb stwierdza, iż: „Napisy mogą być zarówno 'wewnątrzjęzykowe' (lub 'pionowe'), w przypadku gdy język docelowy jest ten sam co język źródłowy, jak i 'międzyjęzykowe' (lub 'ukośne'), gdy język docelowy jest inny niż źródłowy” (Gottlieb, 1994a; Gottlieb 1998:247, przytoczony przez Karamitroglou, 2000:5).

Tym samym napisy do filmów są międzyjęzykowe oraz otwarte, co oznacza, że materiał językowy języka źródłowego (mowa, inny materiał językowy) jest przełożony na napisy w języku docelowym, oraz że napisy są wyświetlane jednocześnie z programem. Według Shochat i Stam (1985:41), „doznanie filmu międzyjęzykowego jest dostrzegalnie rozwidlone: słyszymy inny język, podczas gdy czytamy w naszym własnym”.

W tym miejscu należy wspomnieć, że napisy są dominującą formą audiowizualnego tłumaczenia w Grecji oraz innych małych państwach europejskich, takich jak Holandia, Belgia, Portugalia, Rumunia, Izrael, Finlandia i w innych państwach skandynawskich (Gottlieb, 1992:169; zob. również Dries, 1995:26), które to są popularnie określane mianem 'subtitling countries' [3].

---

[3] W języku polskim nie występuje dokładne określenie krajów, w których stosowana jest technika napisów; dosłowne tłumaczenie: 'kraje napisów'. (przyp. tłum)