Czytelnia / Tłumaczenia filmów

Tabela 1. Metody tłumaczenia kalamburów (Delabastita, 1993: 192-226; Delabastita 1996:134).

KALAMBUR □ KALAMBUR (kalambur przetłumaczony jako kalambur): kalambur z tekstu źródłowego zastąpiony kalamburem w języku docelowym.

KALAMBUR □ NIEKALAMBUR (kalambur przetłumaczony jako „niekalambur”): wyrażenie nie będące kalamburem, które może zachować wszystkie początkowe znaczenia (nieselektywny „niekalambur”) lub też wyrażenie nie będące kalamburem, które oddaje tylko jedno z celnych znaczeń (selektywny „niekalambur”), lub wykorzystuje parafrazy albo kombinacje powyższych.

KALAMBUR □ POKREWNE NARZĘDZIE JĘZYKOWE [kalambur zastąpiony innym narzędziem językowym lub „niby-kalamburem” (powtórzenie, aliteracja, rym, referencyjna ogólnikowość, ironia, paradoks itp.), co ma na celu odtworzenie efektu kalamburu tekstu źródłowego].

KALAMBUR □ BRAK (kalambur zastąpiony brakiem kalamburu): kalambur jest po prostu pominięty.

KALAMBUR TEKSTU ŹRÓDŁOWEGO = KALAMBUR TEKSTU DOCELOWEGO (kalambur tekstu źródłowego skopiowany jako kalambur tekstu docelowego, bez tłumaczenia).

NIEKALAMBUR ‡ KALAMBUR (wprowadzony zostaje nowy kalambur): kompensacyjny kalambur zostaje zamieszczony w przypadku gdy w tekście źródłowym nie było żadnego kalamburu, prawdopodobnie nadrabiając brak kalamburu tekstu źródłowego w innym miejscu (strategia stosowana w sytuacji braku innego rozwiązania), lub też z jakiegokolwiek innego powodu.

BRAK □ KALAMBUR (dodany nowy kalambur): zostaje dodany całkowicie nowy materiał tekstowy zawierający grę słów jako narzędzie kompensacyjne.

TECHNIKI REDAKCYJNE : przypisy objaśniające, komentarze tłumaczy we wstępie, „antologiczne” przedstawienie innych, uzupełniających rozwiązań itp.

b) Aluzje

Aluzje również są trudne do zdefiniowania. Z tego powodu zostaną one omówione szczegółowo w tym rozdziale. Zaczynając od problemu terminologicznego, w szerokim znaczeniu tego pojęcia, aluzja została zdefiniowana w „The Penguin Dictionary of Literary Terms and Literary Theory” (Cuddon, 1991:29) jako „ukryte odniesienie, być może do innego dzieła literackiego bądź sztuki, do osoby bądź wydarzenia”. Jednakże proponowano też wiele innych definicji, podczas gdy większość z nich wydaje się zgadzać z niejednoznacznością aluzji jako narzędzia językowego.

Niemniej jednak Ritva Leppihalme zdefiniowała aluzje jako elementy, które wymagają „pewnych zmian ramy” (Leppihalme, 1996:200, zapis oryginalny), gdzie rama została zdefiniowana jak „połączenie słów przyjęte w społeczności językowej jako przykład używanego materiału językowego” (Leppihalme, 1997:41). W skład takich ram wchodzą: „idiomy, przysłowia, slogany oraz odniesienia do różnorodnych źródeł” (1996:200) i mogą być one modyfikowane językowo bądź sytuacyjnie w celu pozyskania humoru (ibid.).