Czytelnia / Tłumaczenia filmów

Tak więc humor można uważać za umiejętność związaną z talentem, ponieważ nie da się go nauczyć, tak jak przykładowo umiejętności pisania prac akademickich czy też listów w korespondencji handlowej. c) „Żart jest rozumiany różnie przez jednostki” (ibid.); w dużej mierze zależy on od poczucia humoru tłumacza; to tłumacz rozpoznaje komiczny przypadek oraz d) „efekt retoryczny, jaki humor wywiera na tłumaczu może być tak przytłaczający, że zaciera specyfikę jego tworzenia; silne emocje mogą przeszkodzić w analitycznym wyjaśnianiu” (ibid.).

Nie ulega wątpliwości, że humor jest również skonfrontowany z osobistym dylematem tłumacza, czy przekładać słaby żart, czy po prostu wywołać zabawny efekt.

Narzędzia dostępne przy tłumaczeniu humoru

a) Gra słów


Gra słów czy też kalambury została zdefiniowana przez Delabastitę w następujący sposób: „Gra słów jest to ogólna nazwa dla różnorodnych zjawisk w tekście, w których strukturalne cechy języka (-ów) są wykorzystywane w celu doprowadzenia do komunikatywnie znaczącej konfrontacji dwóch (lub więcej) struktur językowych w mniej więcej podobnych formach o mniej więcej różnych znaczeniach” (Delabastita, 1996:128, zapis oryginalny, zob. również Delabastita, 1993:57). Ponadto „kalambur porównuje struktury językowe o różnych znaczeniach na podstawie ich formalnego podobieństwa” (Delabastita, 1996:128, zapis oryginalny).

Zgodnie z rodzajem oraz stopniem podobieństwa, kalambury mogą być dalej podzielone na poniższe kategorie (Delabastita, 1996:128).

  • homonimy (jednakowe brzmienie i pisownia);
  • homofony (jednakowe brzmienie, lecz inna pisownia);
  • homografy (różne brzmienie, lecz jednakowa pisownia);
  • paronimy (niewielkie różnice zarówno między pisownią, jak i brzmieniem).

Ponadto kalambur bywa albo pionowy, albo poziomy. Formalne podobieństwo między dwiema strukturami językowymi może kolidować ze sobą, współistniejąc w tym samym fragmencie tekstu (w tym przypadku jest to pionowa gra słów), lub też sąsiadować, występując jedno po drugim w tekście (pozioma gra słów) (zob. Delabastita, 1996:128). Metody tłumaczenia kalamburów, dostępne do dyspozycji tłumaczy, zostały przedstawione w Tabeli 1.

Mimo iż techniki 2 i 4, podobnie jak techniki 6 i 7 częściowo się ze sobą pokrywają, mogą być łączone ze sobą na różne sposoby. Na przykład, w przypadku techniki 2 (KALAMBUR ⇒ NIEKALAMBUR), w której kalambur jest zatuszowany, może po nim następować przypis wyjaśniający, co zostało pominięte i dlaczego (technika 8, TECHINIKI REDAKCYJNE), jak też to samo połączenie może mieć zastosowanie z techniką 6 (NIEKALAMBUR ⇒KALAMBUR). Jeśli chodzi o napisy do filmów, przypisy są wykluczone, połączenie tych technik, a przede wszystkim techniki 8 (technik redakcyjnych) jest nieodpowiednie i zupełnie niezwiązane z celem tego badania.