Czytelnia / Teoria tłumaczenia

Jako potwierdzenie mojego spostrzeżenia zacytuję fragment dokumentu z nieco innej dziedziny wydanego przez Światową Organizację Handlu (WTO):

3. Interpretacja „i/lub”
7.81 Interpretacje stron w artykule 6.2 są ze sobą w jawnej sprzeczności w zakresie znaczenia „i/lub”. Jak wskazano powyżej, zdaniem Pakistanu, przemysł krajowy składa się z producentów (i) produktów podobnych, lub (ii) bezpośrednio konkurencyjnych produktów, lub (iii) zarówno produktów podobnych jak i bezpośrednio konkurencyjnych.

W przeciwieństwie do tego, Stany Zjednoczone twierdziły, że dopuszcza się określenie „przemysł krajowy” tylko w przypadku przemysłu produkującego produkt, który jest: (i) podobny, ale nie bezpośrednio konkurencyjny, lub (ii) niepodobny, lecz bezpośrednio konkurencyjny, lub (iii) zarówno podobny jak i bezpośrednio konkurencyjny.  -WT/DS192/R, 31 maj 2001(01-2567).

Ze względu na rozmiar dokumentu, ograniczę rozpatrywanie kwestii tylko do powyższego paragrafu dotyczącego interpretacji „i/lub” zamieszczonego na stronie WTO.  W tym przypadku niejasność wyrażenia „i/lub” miała wpływ na handel bawełną – ważne ogniwo światowego handlu.

Problemem jest również użycie „i/lub” w sytuacji, gdy element wyrażenia w ogóle nie jest podzbiorem drugiego, jak na przykład w tym poleceniu: „umieść na stole i/lub na stojaku”. Wykonanie czynności jest fizycznie niemożliwe, bo nie da się położyć czegoś na stole i na stojaku w tym samym czasie.

Mogłabym podać wiele takich przykładów, chcę przez to jednak podkreślić, że tłumacz styka się z rzeczywistym problemem, a nie jedynie ze stylistyczną nieścisłością zwrotu „i/lub”. To, że istnieje mnóstwo przykładów użycia „i/lub”, nie oznacza to jednak, że sens tego wyrażenia jest całkowicie zrozumiały.

Zastosowanie ukośnika stało się niezwykle popularne w sformułowaniach typu  „kierownik/nadzorca,” „nabywca/planista,” „czyszczenie/dezynfekcja” „transkrypcja/translacja.” Ukośnik może sygnalizować różne relacje pomiędzy dwoma słowami:

kierownik/nadzorca = kierownik lub nadzorca
nabywca/planista = nabywca-planista
czyszczenie/dezynfekcja = czyszczenie i dezynfekcja LUB czyszczenie lub dezynfekcja,
w zależności od kontekstu…

Jednakże, w przypadku „transkrypcji/translacji” w odniesieniu do biotechnologii, może się zdarzyć, że transkrypcja/translacja stanie się obowiązującą formą lub leksykalizacją, a ukośnik przejmie rolę myślnika w tworzeniu wyrażeń złożonych.

Być może to duża ilość ukośników w adresach internetowych i programach komputerowych wpłynęła na przeniesienie ukośnika do języka. Jakiekolwiek jest podłoże tej tendencji, stanowi powód do zmartwień zarówno dla tłumaczy, jak i użytkowników języka.