Czytelnia / Teoria tłumaczenia

Korpus niewłaściwy ma na celu pomóc nauczycielowi odkryć, w którym miejscu studenci używają nieprawidłowych ekwiwalentów. Zatem teksty w nim zawarte z jednej strony mogą zajmować się danym tematem, ale znacznie różnią się od tekstu źródłowego pod względem kryteriów, takich jak rodzaj czy data wydania. Z drugiej strony mogą należeć do innej poddziedziny.

W przypadku, gdy student użył terminu lub zwrotu, który nie pojawia się ani w korpusie jakościowym, ani w korpusie ilościowym, szkoleniowiec może sprawdzić, czy dany termin pojawi się w korpusie niewłaściwym. Jeśli tak, może zobaczyć, w jakim rodzaju tekstu występuje dany termin i w ten sposób określić, dlaczego wybór był nieprawidłowy (np. termin wyszedł z użycia, styl jest nieodpowiedni do rodzaju tekstu itd.). Tym sposobem oceniający dostarczy studentowi konkretne dowody, zamiast jedynie przekreślić błąd.

4. Używanie korpusu językowego wspomagającego ocenę tłumaczenia do oceny tłumaczenia studentów

Teraz, gdy już zostały przedstawione ogólne zasady tworzenia, będą one zilustrowane poprzez opis projektu, opracowanie stosowania korpusu językowego wspomagającego ocenę tłumaczenia. Dla jasności, opiszę scenariusz, w którym tekst docelowy ma taką samą funkcję komunikatywną jak tekst źródłowy; innymi słowy, tekst źródłowy i docelowy mają te same cele i zadania[7]. Jako przykład opiszę sporządzenie korpusu językowego wspomagającego ocenę tłumaczenia z tematu o uniwersalnych płytach cyfrowych (znanych jako płyty DVD), który został użyty przy ocenie tłumaczenia artykułu zatytułowanego „Le DVD tient ses promesses”. Artykuł ten pojawił się w lutym 1999 roku we francuskim magazynie popularnonaukowym p.t. Sciences et Avenir. Poproszono studentów o przetłumaczenie tekstu jakoby do publikacji w aktualnym wydaniu New Scientist, magazynu przeznaczonego dla szerokiego kręgu odbiorców-laików, którzy interesują się nauką i technologią. Kopia tekstu źródłowego została umieszczona w aneksie.

Powinnam wspomnieć, że poniższe rozdziały zawierają po prostu liczne przykłady tego, w jaki sposób korpus może być wykorzystany do pomocy przy ocenie tłumaczenia studentów. Przykłady te nie powinny być odebrane ani jako metoda do naśladowania krok po kroku, ani jako obszerny zbiór technik do opracowywania i wydobywania informacji z korpusu. Każdy tekst, każda para języków i każdy temat jest inny, a to, co podaje ten artykuł jest dopiero początkiem i przedstawia tylko sugestie, które nauczyciel może przyswoić i opracować dla własnych potrzeb.

4.1. Zawartość i zastosowanie porównywalnego korpusu źródłowego na DVD

Ponieważ cele i zadania tekstu źródłowego i docelowego są takie same, a rodzaj tekstu to tekst popularnonaukowy adresowany do laików i ponieważ robi się dużo szumu wokół płyt DVD, uznałam, iż warto by zacząć od sporządzenia porównywalnego korpusu źródłowego, aby zbadać możliwą leksykalną kreatywność, której grozi normalizacja i złagodzenie w tekście docelowym.

Porównywalny korpus źródłowy na DVD składa się z dziewięciu tekstów (4, 043 słów) zaczerpniętych z różnych francuskojęzycznych magazynów popularnonaukowych, w tym Science et Vie, Québec Science, La Recherche oraz Sciences et Avenir, wydanych w latach 1998 i 1999.

Korpus ten został użyty do zbadania na przykład fragmentu „Il [DVD] va envoyer au tapis CD-Rom, CD-Audio et VHS.” Wyrażenie envoyer au tapis jest dość mocne i obrazowe, z wyraźnym skojarzeniem fizycznym (tak jak znokautowanie kogoś w meczu bokserskim). Porównywalny korpus źródłowy pokazał następujące wyrażenia używane do opisania relacji między DVD a innymi mediami: remplacer (6), étre le successeur (3), supplanter (1), éradiquer (1). W porównaniu z tymi licznymi przykładami, wyrażenie envoyer au tapis zawiera dużo dynamizmu! Remplacer (‘zastąpić’) oraz étre le successeur (‘następować’ lub ‘być następcą’) są dość łagodne, i chociaż supplanter (‘zająć miejsce czegoś/kogoś’), a szczególnie éradiquer (‘pozbyć się czegoś’) są silniejsze, nadal nie tak obrazowe jak envoyer au tapis. Zatem może się wydawać, że autor naprawdę wierzy w przyszłość DVD i wyraźnie chce podzielić się tym wrażeniem.



[7] Możliwe jest także zaprojektowanie korpusu językowego wspomagającego ocenę tłumaczenia do oceniania tłumaczenia, które ma inne cele i zadania niż tekst źródłowy (patrz rozdział 5).