Czytelnia / Teoria tłumaczenia

Korpus ilościowy jest sporządzony bardziej w sposób na wpół zautomatyzowany[6] niż korpus jakościowy. Dzięki niemu wykładowca może zweryfikować poprawność terminologiczną, frazeologiczną oraz stylistyczną w tłumaczeniach studentów. Duża ilość danych pozwala nam łatwiej rozpoznać schematy, uogólniać oraz poprzeć decyzje konkretnymi dowodami. Jednakże jest jedna wada - korzystając wyłącznie z obszernego korpusu elektronicznego, można zapomnieć o fakcie, że tłumaczenie jest czynnością opierającą się na tekście. Podczas analizy korpusu językowego zazwyczaj skupiamy uwagę na mikrokontekście (np. format KWIC, opisany w rozdziale 2). Oczywiście większość programów wspomagających analizę korpusu daje użytkownikom możliwość rozwinięcia kontekstu do kilku linijek, a nawet zobaczenia całego tekstu. Jednak główna zdolność analizy korpusu pozostaje na poziomie kontekstu.

Jeśli użytkownik chciałby po prostu przeczytać całe teksty, umieszczanie ich w formie elektronicznej nie byłoby korzystne. Z tego powodu naukowcy mogą stwierdzić, że inne pomoce naukowe (np. drukowane teksty paralelne) mogą być bardziej użyteczne niż korpusy przy ocenianiu poszczególnych elementów tłumaczenia. Kolejnym minusem może być fakt, iż teksty, które mają być dodane do korpusu, mogą nie dać się odczytać w formie elektronicznej (np. w związku z tematyką, językiem lub rodzajem tekstu). W tym momencie warto przypomnieć czytelnikom, że żadne ze źródeł nie jest doskonałe i wyczerpujące, łącznie z korpusem językowym wspomagającym ocenę tłumaczenia. Celem tego artykułu nie jest promowanie korpusów językowych jako panaceum na wszystkie problemy, a raczej zwrócenie uwagi czytelników na fakt, iż korpusy mają dużo zalet i mogą być uzupełnieniem innych materiałów naukowych.

Korpus ilościowy, w połączeniu z narzędziem służącym do analizy może być użyty do sprawdzania poprawności określonych terminów lub wyrażeń zaproponowanych przez studentów, sprawdzania pisowni, określania właściwych kolokacji, sprawdzania prozodii semantycznej, zbadania, czy styl jest odpowiedni itd. Dowody znalezione w korpusie możemy potem zaprezentować studentom. Z mojego doświadczenia wynika, że studenci, którym przedstawiono ten rodzaj konkretnego, opartego na korpusie dowodu (obojętnie czy pozytywnego, czy negatywnego), rzadziej czują, że podjęto subiektywną decyzję i są oni bardziej skłonni do zaakceptowania korekty i wyciągnięcia z niej wniosków.

3.4. Korpus niewłaściwy

Ostatni z podkorpusów zawarty w korpusie językowym wspomagającym ocenę tłumaczenia jest znany jako korpus niewłaściwy i jak sama nazwa wskazuje, zawiera on „niewłaściwe” teksty paralelne. Szkoleniowiec jest odpowiedzialny nie tylko za wystawienie oceny za tłumaczenie studenta, lecz także za zapewnienie konstruktywnej reakcji. Częścią pracy nauczyciela jest ustalenie, dlaczego student popełnił błąd (patrz Kussmaul 1995: 130), aby zaprezentować reakcję, która pomoże studentowi uniknąć podobnych błędów w przyszłości.

Jak podkreśliła Pearson (2000: 237), studenci translacji często nieprawidłowo dobierają terminologię i frazeologię z tekstów paralelnych. Początkowo są oni skoncentrowani na przykład na identyfikowaniu tekstu paralelnego z danej tematyki, ale nie upewniają się, czy wybrali są analogicznie do tekstu źródłowego, biorąc pod uwagę inne cechy, takie jak styl, charakter techniczny i rodzaj. Ponadto z mojego doświadczenia wynika, że studenci dokonują czasami nieodpowiednich wyborów tematyki, dobierając teksty, które mogą należeć do tej samej dziedziny ogólnej, ale do innych (chociaż spokrewnionych ze sobą) poddziedzin.

Rozmiar korpusu niewłaściwego będzie się zmieniał w zależności od tematyki tłumaczenia. Niektóre tematy wiążą ze sobą tylko ograniczoną ilość rodzajów tekstu, niektóre są najnowsze, a inne mogą nie mieć tematów pokrewnych. W takich przypadkach korpus niewłaściwy może być względnie mały. Jeszcze inne tematy bywają lepiej opracowane i wzbudzają większe zainteresowanie. W takim wypadku korpus niewłaściwy będzie większy.



[6] Teksty mogą być zaczerpnięte z CD-ROM-ów lub z Internetu poprzez wyszukiwanie słów kluczowych i innych parametrów ograniczających, takich jak daty czy rodzaje tekstów. W rozdziale 4.3. znajduje się dokładny opis sposobu, w jaki powstaje korpus ilościowy na DVD.