Czytelnia / Teoria tłumaczenia

3.1. Porównywalny korpus źródłowy

Pierwszy podkorpus zawarty w korpusie językowym wspomagającym ocenę tłumaczenia nosi nazwę porównywalnego korpusu źródłowego i jest on właściwie elementem dodatkowym. Decyzja o tym, czy korpus wspomagający ocenę tłumaczenia powinien zawierać porównywalny korpus źródłowy, czy też nie, może zależeć od takich czynników, jak czas, rodzaj tekstu oraz cel i zadanie tekstu docelowego[4].

Najbardziej istotnym punktem w porównywalnym korpusie źródłowym jest występowanie w nim wybranych tekstów w języku oryginału, które są podobne do tekstów źródłowych pod względem rodzaju, daty wydania oraz tematyki. Porównywalny korpus źródłowy ma na celu pozwolenie oceniającemu na określenie „normalności” tekstu źródłowego w porównaniu z innymi tego typu w języku oryginału.

Baker (1997: 183) opisuje ‘normalizację’ jako cechę tekstów tłumaczonych, zwracając uwagę na fakt, iż teksty znormalizowane przejawiają przesadne cechy języka docelowego i odpowiadają jego typowym wzorcom. Tymczasem Kenny (1998: 515) definiuje ‘złagodzenie’ jako domniemane przyjęcie realiów tekstu źródłowego po to, by był on bardziej przystępny dla odbiorców. Zarówno normalizacja, jak i złagodzenie powodują, że celowo wybrane niekonwencjonalne cechy leksykalne czy syntaktyczne tekstów źródłowych ‘słabną’ w tłumaczeniu do tego stopnia, że tekst docelowy dopasowuje się do konwencji języka docelowego. To, co było kreatywne i oryginalne w tekście źródłowym, staje się w tekście docelowym monotonne i typowe.

Jeśli tekst źródłowy i docelowy mają ten sam cel i to samo zadanie, wtedy porównywalny korpus źródłowy może okazać się przydatny do określenia, czy fragment tekstu źródłowego jest kreatywny, czy też nie. Ważną rzeczą dla oceniających jest określenie, jakie konwencje użycia języka oryginału odpowiadają poszczególnym rodzajom tekstu, by móc ustalić, czy autor danego tekstu źródłowego wziął je pod uwagę, czy też może celowo w inny sposób lub bardziej kreatywnie podszedł do użycia języka. W celu ustalenia, czy tekst docelowy został nieprawidłowo znormalizowany i złagodzony oceniający mogą najpierw skorzystać z porównywalnego korpusu źródłowego jako odnośnika, by określić względną normalność tekstu źródłowego. Następnie mogą skorzystać z korpusu jakościowego (patrz rozdział 3.3) jako odnośnika, by móc określić względną normalność tekstu docelowego.

Teksty źródłowe i docelowe powinny mieć te same cele i zadania oraz powinny być w tym samym stopniu znormalizowane, biorąc pod uwagę ich względne korpusy odniesienia. Innymi słowy, jeśli tekst źródłowy został uznany za normalny (pod względem słownictwa, stylu etc.) w odniesieniu do tekstów, znajdujących się w porównywalnym korpusie źródłowym, wtedy tekst docelowy także powinien być normalny w odniesieniu do tekstów, które znajdują się w korpusie ilościowym. Jednak gdy tekst źródłowy wydaje się ‘nienormalny’ (np. bardziej kreatywny, odbiegający stylem etc.) w zestawieniu z porównywalnym korpusem źródłowym, wtedy tekst docelowy powinien wykazywać te same rodzaje ‘nienormalności’ w porównaniu z tekstami w korpusie ilościowym.



[4] Na przykład jest jedna kwestia dotycząca tworzenia korpusu językowego wspomagającego ocenę tłumaczenia, gdy tekst źródłowy i docelowy nie mają tych samych celów i zadań (to jest, jeśli tekst docelowy jest produkowany dla innych odbiorców, nie ma sensu ustalanie czy tekst źródłowy odpowiada temu rodzajowi tekstu. Rodzaj tekstu jest czynnikiem decydującym: chociaż jakikolwiek rodzaj tekstu zawiera niekonwencjonalną terminologię lub styl , niektóre bardziej przejawiają ten typ kreatywności (np. teksty techniczne, które mają na celu przekazanie wiedzy specjalistycznej w sposób jasny i dokładny, nie wykazują kreatywności tak bardzo, jak teksty powszechne, dziennikarskie czy literackie). W końcu w przypadkach, gdy oceniający mają do czynienia z niekreatywnym rodzajem tekstu, mogą mieć przeczucie, że nie warto poświęcać czasu na tworzenie porównywalnego korpusu źródłowego. Czas poświęcony na projektowanie korpusów zawsze musi być współmierny z późniejszą użytecznością.