Czytelnia / Teoria tłumaczenia

1. Zadania, którym musi stawić czoła oceniający w kontekście akademickim

Ocena tłumaczenia jest centralnym punktem w kontekście szkolenia tłumaczy. Jednak jak zaobserwowali Hatim i Mason (1997: 197) dziedzina ta nie została jeszcze do końca zbadana i omówiona. Jeden z powodów tego względnego zaniedbania podsumowuje Larose (1998: 163). Autor zwraca uwagę na fakt, iż problemy związane z oceną tłumaczonych tekstów są ogromne. Największą trudnością dotyczącą oceny przekładu jest jej subiektywna natura: pojęcie jakości ma bardzo niewyraźne i zmienne granice do tego stopnia, że tłumaczenie uznane za prawidłowe w jednym kontekście i przez jednego oceniającego może być nie do zaakceptowania w innych warunkach. Wielu naukowców i tłumaczy (np. Hönig 1998: 14, Larose 1998: 164) stwierdziło, że tłumaczenia nie mogą być oceniane jednakowo według tych samych kryteriów.

Szkoleniowcy, którzy muszą oceniać tłumaczenia w kontekście akademickim, zmuszeni są stawić czoła dodatkowym wyzwaniom. Przy tłumaczeniu profesjonalnym klienci zlecający nie są zainteresowani wykształceniem tłumacza - jeżeli jakość tłumaczenia okaże się niedopuszczalna, zlecą je po prostu komuś innemu. Natomiast szkoleniowiec jest zobowiązany pomóc studentom w ulepszeniu ich prac. Pomoc obejmuje nie tylko ocenienie, ale co ważniejsze, zapewnienie konstruktywnej reakcji na błędy i trudności w tłumaczeniu (patrz Hönig 1998: 32). Aby tego dokonać, wielu nauczycieli przestaje polegać na osobistym doświadczeniu, ale może to być skomplikowane.

W idealnym świecie nauczyciele dysponowaliby ogromną wiedzą i doświadczeniem, wymaganym do oceniania tłumaczenia studentów w sposób sprawiedliwy i obiektywny. Jednak w rzeczywistości nawet najbardziej doświadczeni tłumacze i szkoleniowcy czują się niepewnie, ponieważ tylko niewielu z nich ma luksus tłumaczenia jedynie w wąskiej dziedzinie. Np. McMillan (1987: 89) opisuje sytuację, w której tłumacze pracujący dla Banku Światowego zmuszeni są do zajmowania się wieloma różnymi tekstami, takimi jak raporty z urbanizacji w Brazylii lub produkcji tektury w Jugosławii, pracami naukowymi na temat narkotyków w Afryce Wschodniej, szczegółowymi opisami metod i praktyk antykoncepcyjnych jako część dogłębnych badań nad wpływem eksplozji demograficznej na rozwój itp. Dlatego żeby dobrze przygotować studentów do zawodu tłumacza Fraser (1996: 246) opowiada się za tym, żeby stykali się oni z jak największą ilością materiałów i różnego rodzaju tekstów do tłumaczenia. Jest to doskonała rada, niemniej jednak byłoby niedorzeczne oczekiwać, że szkoleniowiec będzie ekspertem w każdej dziedzinie, z którą można się spotkać.

Oczywiście to sprawia, że ocena tłumaczenia studentów stawia wysokie wymagania. Dlatego szkoleniowcy potrzebują pewnego rodzaju pomocy naukowej, która mogłaby być użyteczna przy ocenie oraz przy zapewnieniu odpowiedniej i obiektywnej reakcji na tłumaczenie studentów z dziedzin specjalistycznych, w szczególności jeśli sami nie są ekspertami w tych dziedzinach. Uważam, iż ten specjalnie utworzony korpus językowy może być pomocny w zaspokojeniu tej potrzeby.