Czytelnia / Teoria tłumaczenia

Opartą na korpusie metodę oceny tłumaczenia można scharakteryzować w następujący sposób. Po pierwsze, bazuje ona na analizie stosunkowo dużego i starannie wyselekcjowanego zbioru autentycznych tekstów, które są odczytywalne komputerowo (to jest w korpusie językowym). Po drugie, przy pomocy tej metody można zanalizować aktualne wzorce językowe znajdujące się w korpusie, dzięki czemu jest ona empiryczna, a co za tym idzie, obiektywna. Po trzecie, wykorzystuje narzędzia komputerowe i techniki oddziaływania na korpus, uporządkowania danych w sposób, który umożliwia wykrycie elementów i schematów trudnych do rozpoznania przez inne narzędzia. Dodatkową zaletą komputerów jest fakt, iż analizują one dane w sposób konsekwentny i niezawodny (to jest nie zmieniają swojego zdania i nie rozpraszają się). Wreszcie metoda oparta na korpusie łączy w sobie technikę ilościową i jakościową. Komputer jest w stanie produkować duże ilości cech językowych, a szkoleniowiec jest odpowiedzialny za zbadanie i interpretację tych lub innych danych, w celu poznania wzorców użycia języka.

Moim zdaniem ocenianie tłumaczenia będzie czerpać korzyści z zastosowania metody opartej na korpusie. Biorąc pod uwagę fakt, że wiąże się ono z oceną użycia języka, nie powinno opierać się na intuicji, niepotwierdzonych źródłach lub niewielkich próbkach. Takie badania wymagają raczej analizy empirycznej większych zbiorów tekstów autentycznych, jak zakłada metoda oparta na korpusie. Jednakże sposób ten może być postrzegany jako uzupełnienie większości tradycyjnych metod, np. informacje otrzymane od ekspertów z danej dziedziny mogą być zgłębione w korpusie, przeczucia mogą zostać potwierdzone, a terminy znalezione w słownikach lub teksty paralelne mogą pełnić rolę punktów wyjściowych w korpusie językowym.

Ocena tłumaczenia może mieć miejsce w wielu różnych kontekstach, jednak ten artykuł skupia się na opracowaniu metody, która może być stosowana podczas szkolenia zawodowego. Krótko mówiąc, artykuł przedstawia sposób, w jaki korpusy językowe mogą być użyte, aby pomóc nauczycielom, nie będącym ekspertami w danej dziedzinie, w ustaleniu informacji merytorycznych i lingwistycznych, które są niezbędne w ocenie tłumaczenia uczniów. Praca w skrócie przedstawia wskazówki umożliwiające osobom oceniającym opracowanie i utworzenie korpusu językowego. Jednakże nie jest próbą obszernej typologii błędów popełnianych w tłumaczeniu ani też nie zawiera specjalnych wytycznych dotyczących tego, jak powinno być ocenione (nie ma tu wskazówek typu „liczba błędów A powinna obniżać ocenę o X”). Pomimo to jest oczywiste, że nauczyciele będą musieli wystawić oceny chociaż za niektóre tłumaczenia uczniów. Zadaniem tego artykułu jest opracowanie ogólnej metodologii, którą szkoleniowcy mogą sobie przyswoić i zapoznać się z informacjami potrzebnymi do podjęcia rozsądnych decyzji związanych z wagą napotkanych błędów.

Poniższy artykuł został podzielony na cztery główne części. W pierwszej przedstawiono wyzwania, którym musi sprostać wykładowca podczas oceniania tłumaczenia studentów. Cześć druga jest krótkim wprowadzeniem do używania korpusu językowego i narzędzi służących do jego analizy. Cześć trzecia opisuje ogólny projekt korpusu językowego wspomagającego ocenę tłumaczenia. W części czwartej przedstawiono przykład budowy tego korpusu oraz sposób, w jaki może on pomóc nauczycielowi w ocenie tłumaczenia krótkiego tekstu z płyty DVD.