Czytelnia / Teoria tłumaczenia

1.3.1. Komponent semantyczny

Znaczenie powinno być z procesie przekładu najważniejsze. Wszystko jednak zależy od rodzaju znaczenia przekazywanego przez leksykę tekstu. Jeśli chodzi o przekład, tłumacz powinien zrobić, co w jego mocy, aby przekazać jak najwięcej znaczenia z oryginału w TL. Wiemy jednakże, że proces ten nie jest prosty i tłumacz musi często dokonać semantycznych poprawek, aby sprostać zadaniu. W tym przypadku poprawki będą analizowane jako przesunięcia semantyczne, które mogą być koniecznie lub opcjonalne.

Konieczne przesunięcia wynikają z semantycznych luk pomiędzy SL i TL, spowodowanych często kulturowymi i pojęciowymi różnicami między dwoma językami. Opcjonalne przesunięcia powstają, gdy tłumacz próbuje zachować sens oryginału, jednocześnie wygładzając przekład semantycznie.

Analiza obu typów przesunięć musi zostać przeprowadzona poprzez wyodrębnienie relacji semantycznych w leksyce ST i zbadanie możliwości wyrażenia podobnych relacji w TL takimi samymi bądź innymi środkami. Należy wspomnieć, że wyodrębnienie znaczenia powinno zostać wykonane w świetle identycznej sytuacji, w jakiej funkcjonuje ST. Inaczej analiza może okazać się niejasna. Problem ten jest omówiony poniżej.

1.7.1.1. Związek pomiędzy znaczeniem i sytuacją

Język ma wiele innych funkcji poza „myślową”. Wykonując te zadania, język zależny jest od sytuacji. Wybór lingwistycznych elementów do przekazania danego znaczenia określają pasujące do niego elementy sytuacji. Ta relacja to wliczenie: jedno zawiera lub zakłada drugie. Jeśli chodzi o ten model, związek pomiędzy znaczeniem i sytuacją powoduje wiele konsekwencji.

Pierwszą z nich jest potrzeba wzięcia pod uwagę sytuacji przy określaniu znaczenia ST. Druga wygląda następująco. Poza rolą sytuacji w znaczeniu, jego część jest odwzorowana w lingwistycznej organizacji języka, którego znaczenie jest zakodowane. Można więc spokojnie założyć, że jeśli kontekst sytuacyjny zostanie zmieniony, „zmiany niechybnie zajdą także w tekście. W odwrotnej sytuacji, jeśli przesunięcie zajdzie na poziomie językowym, zmieni się także kontekst sytuacyjny”.

Powyższe sformułowanie wymaga przyjęcia szerszej definicji znaczenia. Taka definicja dotyczyć będzie ogólnie wszystkich typów tekstów, a tych mających znaczenie metaforyczne (czyli literackich) w szczególności. Nida pisze o tym tak:

Nie jesteśmy już ograniczeni do twierdzenia, że znaczenie znajduje się w słowach lub sytuacjach gramatycznych. Wszystko w języku, od symbolizmu dźwięków do skomplikowanych struktur retorycznych, ma znaczenie...

W komunikacji pisanej nawet format ma znaczenie. Nawet kolor oprawy jest znaczący. Na przykład, wielu ludzi nie chciałoby mieć Biblii w żółtej okładce, ale Biblie w złotej okładce są bardzo popularne.

Oczywiście nasz model nie wybiega tak daleko jak Nida. Jego słowa są cytowane, by podkreślić, że szeroko pojęte znaczenie będzie brane pod uwagę w dalszej części referatu. Innymi słowy, analiza przesunięć semantycznych zostanie wykonana w oparciu o sytuację, w której użyty jest język.