Czytelnia / Teoria tłumaczenia

1.2.2.1.5. Dogłębna analiza

Transformacyjny podkomponent zatyka dziurę utworzoną przez podkomponent kategorialny.

Wynika to z faktu, iż w każdym procesie przekładu tłumacz musi wykorzystać mniej więcej cztery syntaktyczne procesy transformacyjne, czyli usunięcie, dodanie, przestawienie i/lub zastąpienie. Każdy z nich ma dwojaką naturę: może być opcjonalny (zależny od woli tłumacza) lub konieczny (tłumacz musi go wykorzystać, aby stworzyć poprawny tekst). Nie trzeba dodawać, że języki w różny sposób stosują transformacje i dopuszczają użycie transformacji opcjonalnych.

To właśnie te jakościowe i ilościowe różnice pozwalają zwiększać opcjonalne i konieczne przesunięcia. Innymi słowy, możemy nazwać przesunięcia wymagane przez transformacje przesunięciami koniecznymi, a te opcjonalne – opcjonalnymi.

Według Nidy, taka procedura ma dwie zalety. Po pierwsze, widoczna jest równoznaczność różnych formalnych (syntaktycznych) struktur posiadających tę samą relację znaczeniową. Po drugie, jasna jest także równoznaczność formalnie podobnych struktur posiadających inne znaczenie. Chcielibyśmy dodać jeszcze trzecią, czyli łatwość zrozumienia skomplikowanych struktur poprzez odniesienie się do ich sedna.

Opis poziomu mikro modelu jest już pełny. Pozostała część referatu szczegółowo opisuje drugi główny poziom modelu, czyli analizę na poziomie makro.

1.3. Analiza na poziomie makro

Model posłuży do analizy koniecznych i opcjonalnych przesunięć, które mają miejsce na wyższym poziomie niż mikro. Aby sprostać temu wymaganiu, zakłada on istnienie niezależnego poziomu analizy zwanego poziomem makro.

Główną różnicą między poziomem makro i mikro jest kierunek analizy. Z jednej strony, poziom mikro porusza się w obrębie zdania jako najwyższej jednostki strukturalnej, poziom makro natomiast – po płaszczyźnie tekstu. W związku z tym poziom makro dotyczy struktury, kultury, stylu i retoryki, które to powodują przesunięcia na tymże poziomie. Jest więc podzielony na kilka składowych, z których każda odpowiada za któryś z powyższych aspektów tekstu. Diagramy 3 i 4 przedstawiają różnice między poziomem mikro i makro.

Ta różnica nie może być jednak przesadzona. Przeciwnie, oba poziomy należy traktować jako jednolite, gdyż oba przyjmują tradycyjny pogląd, że zdanie jest nośnikiem strukturalnej i stylistycznej różnorodności, „choć z zastrzeżeniem, że jej konsekwencje wychodzą poza zdanie”.

Poniżej znajduje się opis poszczególnych komponentów analizy na poziomie makro wraz z ich działaniem w stosunku do przesunięć.