Czytelnia / Teoria tłumaczenia

Przesunięcia można tłumaczyć istnieniem terminów w systemach poszczególnych języków. Możliwość występowania przesunięć zwiększa fakt, że wszystkie jednostki opisowe wymagane do opisu języka są z natury systemowe, czyli realizowane przez konkretne wybory systemów danego języka. W rzeczywistości te wybory zależą od języka, a ich stosowalnością kierują trzy kryteria.

Pierwsze dotyczy „rangi jednostki, do której stosowany jest system; drugie – roli, jaką pełni jednostka w strukturze wyższej jednostki”; trzecie – „innych opcji, które należy wybrać, zanim opcje danego systemu dadzą się zastosować”.

Warto także podkreślić wzajemną integrację poszczególnych kategorii. W tym celu należy wspomnieć o dwóch typach powierzchniowych relacji strukturalnych: paradygmatycznych i syntagmatycznych.

Różne relacje oparte na zależności są realizowane międzyjęzykowo różnymi środkami syntaktycznymi. Należy tutaj wspomnieć o szyku zdania, jak w przypadku jednostronnej zależności pomiędzy rzeczownikiem i przymiotnikiem, który go określa, w języku angielskim. Poprawny szyk to przymiotnik + rzeczownik, podczas gdy w arabskim jest odwrotnie: rzeczownik + przymiotnik. To samo dotyczy jednostronnej zależności posiadania:

Angielski

Arabski

Robert's

posiadacz

book

posiadany

/Robert/

posiadacz

/kitaabu/

posiadany

 

W tych strukturach, w których jeden element jest zwykle wymagany, pozostałe zaś opcjonalne, można czasem zaobserwować zgodność między słowem określanym i jego określeniem, jak np. liczba i rodzaj rzeczownika i przymiotnika w arabskim. Języki wykazują jednak duże różnice w restrykcyjności tej zgodności. W angielskim na przykład, zgodność zachodzi pomiędzy „rodzajnikami” i „rzeczownikami”, ale pomiędzy „rzeczownikami” i „przymiotnikami” już nie. W arabskim natomiast występuje w obu przypadkach. Jest to więc kolejny obszar potencjalnych przesunięć.

Jeśli chodzi o struktury o zależności obustronnej, dystrybucja elementów składowych różni się od całości struktury w grupach przyimkowych arabskiego i angielskiego. Według Browna i Millera, większość syntaktycznych relacji we wszystkich językach należy do tego typu. Co więcej, różnorodność nazw określających te relacje odzwierciedla ich wariacje w poszczególnych językach.