Czytelnia / Teoria tłumaczenia

Wypowiedź Popoviča przypomina wiele czynników, które wpływają na zastosowanie przez tłumacza danego stylu tłumaczenia. Jednym z nich są literackie normy, które mogą różnić się w SL i TL. Tłumacz ma wtedy trzy wyjścia: imitować styl oryginału, oprzeć na normach stylistycznych TL lub wedle uznania połączyć obie te techniki. Dwie ostatnie opcje oczywiście spowodują najwięcej przesunięć w tłumaczeniu.

Kolejnym problemem jest fakt, że niektóre języki mogą być bardziej rozbudowane pod względem estetycznym i retorycznym niż inne, co pozwala tłumaczowi na więcej swobody przy przekładzie. Ponadto, stopień wyrafinowania gatunków literackich może być większy w jednej kulturze niż w innych. Oba te przypadki dotyczą tłumaczenia literatury wysokiej: wierszy, epopei, tekstów religijnych itp.

Trzeci czynnik związany z rolą tłumacza w stylistycznych przesunięciach dotyczy „narodowych cech” TL. Zora Jesenka pisze o nich:

I tłumacz, i czytelnik są dziećmi swojej generacji, która ma własny charakter, własny sposób postrzegania i wyrażania. Im starszy tekst do tłumaczenia oraz im odleglejsza kultura, która go wyprodukowała, tym ważniejsze pytanie, jak zachować cechy narodowe i cechy okresu oryginału i jak przybliżyć je współczesnemu czytelnikowi.

Zadanie przybliżenia takich tekstów czytelnikowi TL zmusza tłumacza do zastosowania przesunięć. Według Popoviča, te przesunięcia są nieuniknione, „ponieważ tożsamość i różnica relacji z oryginałem nie mogą zostać idealnie oddane”. Dylemat tłumacza staje się jasny: czy próbować zachować wszystkie cechy oryginału, czy raczej odzwierciedlać swoją tożsamość, zachowując jedynie najważniejsze elementy. Czy używać współczesnych odpowiedników zrozumiałych dla czytelników?

Zmagając się z tymi problemami, tłumacz zaprezentuje swoje zdolności i zmysł literacki – dwa niezbędne warunki wstępne, by stworzyć „naturalne” tłumaczenie, gdyż proces zastępowania norm SL normami TL jest z natury subiektywny i wymaga kreatywnej intuicji ze strony tłumacza. Wynika to z faktu, że bezpośredni przekaz specyficznych cech stylistycznych z SL do TL utrudniony jest przez organiczny charakter komponentów ST oraz rozbieżność pomiędzy normami stylistycznymi obu języków. Przekaz ten możliwy jest „tylko dzięki środkom o odpowiedniej funkcji, czyli odpowiednim przesunięciom”.

Podsumowując, według nas tłumacz jest artystą mającym dwa zadania. Po pierwsze, musi pozostać wierny treści, jak tylko to możliwe, oraz formie (jeśli jest jej częścią); po drugie, musi odzwierciedlić swoją tożsamość, aby stworzyć „naturalny” tekst. Można to osiągnąć tylko dzięki zastosowaniu stylistycznych przesunięć.

Podsumowanie

Pierwszym godnym uwagi wnioskiem tego referatu jest stwierdzenie, że fenomen „przesunięcia” powinien być przedefiniowany jako konsekwencja działań tłumacza, mających na celu znalezienie odpowiednika (TE) pomiędzy dwoma systemami językowymi: SL i TL. Z psychologicznego punktu widzenia, powstawanie tych przesunięć odzwierciedla świadomość językowych i pozajęzykowych różnic między SL i TL, którą tłumacz posiada. W tym przypadku przesunięcia mogą być definiowane jako strategie rozwiązywania problemów, celowo użyte, aby zminimalizować ewentualną utratę sensu w tłumaczeniu.