Czytelnia / Teoria tłumaczenia

Prościej rzecz ujmując, zakładamy, że wszelkie użycia języka posiadają formę lingwistyczną dającą się zbadać empirycznie. Ponadto, nie ma żadnej różnicy, jeśli użyjemy terminu „literatura” dla określenia pewnych konstrukcji, gdyż posiadają one szereg różnic formalnych, tak między sobą, jak i w porównaniu z konstrukcjami innego typu. Krótko mówiąc „nie istnieje stała, lub zbiór stałych, które odróżniałyby wszystkie elementy klasy „literatura” od elementów „nie-literatury”.

Nawet jeśli zgodzimy się co do wagi formy w literaturze, nie umniejsza to faktu, że istnieją lingwistyczne formy i to one powinny być brane pod uwagę jako główny obszar badania. Nierozerwalność formy i treści idzie w parze z poglądem, że forma pełni jakąś funkcję, którą tłumacz powinien zidentyfikować i oddać w TL. W tym przypadku, zadaniem tłumacza nie jest jedynie oddać treść, ale także zachować formę, jeśli to możliwe.

Jednak według Nidy „języki nie różnią się tym, co chcą przekazać, ale tym, jak chcą to zrobić”. To jasne odniesienie do występowania stylistycznych przesunięć w tłumaczeniu na dwóch poziomach. Z jednej strony, języki różnią się na poziomie wewnątrzzdaniowym, jeśli chodzi o konieczne i opcjonalne zasady formowania zdań. Z drugiej, przesunięcia stylistyczne mogą także wystąpić na poziomie międzyzdaniowym, gdzie języki mogą się różnić, jeśli chodzi o zasady kompozycji tekstu i organizacji treści. W rezultacie analiza tych przesunięć przeprowadzona będzie na obu poziomach, równolegle do osi koniecznych i opcjonalnych przesunięć.

Można wyciągnąć wniosek, że „przesunięcia stylistyczne” to termin określający różne formalne modyfikacje tekstu źródłowego na poziomie makro dokonane w czasie tłumaczenia. Występowanie tych przesunięć może zostać przewidziane tylko w odniesieniu do stylistycznych i retorycznych konwencji danego języka oraz preferencji i zdolności tłumacza.

Przed przejściem do analizy przesunięć stylistycznych, należy nadmienić, że wkład formy w znaczenie tekstu zależy od jego typu. Liczba stylistycznych przesunięć także jest tym uwarunkowana. W niektórych przypadkach, np. prozy, poezji, tekstów religijnych, forma pełni funkcję estetyczną i spaja tekst oraz przekazuje „kreatywną chęć autora oraz nadaje tekstowi zewnętrzną formę”.

1.7.2. Rola tłumacza

Spośród wszystkich czynników powodujących przesunięcia stylistyczne, rola tłumacza ma największe znaczenie. Większość opcjonalnych przesunięć w tłumaczeniu spowodowana jest różnicami pomiędzy autorem oryginału i tłumaczem jako autorami tekstu. Wpływ tych różnic jest jednak niwelowany przez normy literackie TL oraz normy procesu przekładu. Ważniejszy jest stosunek tłumacza do oryginału. Popovič pisze o nim:

Zadaniem tłumacza nie jest jedynie „identyfikować się” z oryginałem. Wynikiem tego byłoby transparentne tłumaczenie. Tłumacz ma także prawo nie zgadzać się z oryginałem, być niezależnym, jeśli ta niezależność służy przekładowi. To technika stosowana, aby odtworzyć oryginał jako żywy tekst... Przesunięcia nie występują więc dlatego, że tłumacz chce „zmienić” oryginał, ale dlatego, że stara się go całkowicie zrozumieć i odtworzyć wiernie, jak się tylko da.