Czytelnia / Teoria tłumaczenia

Powyższa dyskusja pokazuje, że kategoryzacja wypowiedzi jest fenomenem uniwersalnym. Realizacja językowa tych wypowiedzi i zasady ich stosowania w jednym języku „niekoniecznie muszą posiadać dokładne odpowiedniki w drugim i prowokują wiele pytań związanych z teorią tłumaczenia”. Konsekwencja tego twierdzenia jest jasna: należy zdawać sobie sprawę z tych wszystkich różnic, aby móc wskazać przesunięcia w danym obszarze.

Kolejnym wymogiem analizy jest rozpoznanie w każdym języku, które mechanizmy formalne odpowiedzialne są za poszczególne wypowiedzi. Obie realizacje formalne będą wtedy mogły zostać porównane, aby wykazać konieczne i opcjonalne przesunięcia pomiędzy nimi.

Zawarcie komponentu tekstowego w modelu pociąga za sobą zawarcie innego podobnego, choć osobnego, komponentu retorycznego, którego krótką charakterystykę przedstawiamy poniżej.

1.6. Komponent retoryczny

Rodowici użytkownicy języka potrafią czasem zachować logiczny związek między jednostkami językowymi, nawet jeśli brakuje markerów takiego związku. Native speakerangielskiego, na przykład, tak samo zinterpretuje poniższe zdania, mimo że w pierwszym z nich znajduje się marker, a w drugim nie:

- Medicines can kill and therefore should be kept out of children's reach.

- Medicines can kill; they should be kept out of children's reach.

Kaplan przypisuję tę możliwość sposobowi, w jaki użytkownicy angielskiego układają swoje myśli dzięki kulturowemu mechanizmowi, zwanemu „mechanizmem retorycznym”. Kulturowe ograniczenie tego mechanizmu stwarza możliwość wystąpienia przesunięć.

Próbując scharakteryzować retoryczne struktury wielu języków, Kaplan uważa angielski za „bezpośredni”,orientalne języki zaś jako „pośrednie” lub „peryfrazowe”. Według niego, użytkownicy języków semickich mają tendencję do przekazywania skomplikowanych serii równoległych konstrukcji do angielskiego. Jest to więc dowód na wystąpienie przesunięć w tym obszarze.

Języki mogą się także różnić w innych aspektach retoryki, takich jak podkreślanie, ironia, alegoria, metafora, porównanie, metonimia itp. Wynika to z prostego powodu: aspekty te związane są z ludzkimi doświadczeniami pojęciowymi i ideologią. Różnice między porównaniem i metaforą w angielskim i arabskim będą tutaj dobrym przykładem. W związku z tym został dodany taki komponent, aby wyjaśniać ewentualne przesunięcia, które mogą wystąpić w tych retorycznych mechanizmach.

1.7. Komponent stylistyczny

Styl jest ostatnim obszarem, którym zajmiemy się w analizie makro. Rozpatrzymy więc pewne ogólne cechy stylu, które mogą przyczynić się do powstania przesunięć na różnych poziomach tekstu docelowego. Ponadto nie ograniczymy się do terminu „stylistyczny” i jego literackiego znaczenia. Zgodzimy się w Fowlerem, że styl jest „cechą wszystkich tekstów”, ale nie posuwając się na tyle daleko, by pominąć fakt, iż teksty literackie wykazują więcej cech stylu niż nieliterackie.