Czytelnia / Teoria tłumaczenia

1.2. Tworzenie modelu

Proponowany model analizy przesunięć ukazany jest na Diagramie 1 i opatrzony dokładnym opisem wszystkich jego komponentów:

1.2.1. Opis poziomy.

Ogólnie rzecz biorąc, model skupia się na produkcie, ponieważ dotyczy obu tekstów związanych z tłumaczeniem. Oczywiste jest także, że posiada on dwa poziomy analizy, tj. mikro i makro, w dwóch podstawowych wymiarach: semantycznym, reprezentowanym przez przesłanie tekstu źródłowego (ST) i docelowego (TT), które powinno być takie samo, oraz syntaktycznym, w którym każdy z tekstów ma przypisany własny opis, gdyż oba tworzą dwie formy tego samego przekazu. Tenże przekaz stanowi sedno tłumaczenia.

Co więcej, istnienie tego przekazu, takiego samego dla dwóch tekstów, stanowi kryterium sformułowania tertium comparationis niezbędnego do ich porównania.

Kolejnym ważnym problemem, który należy poruszyć, jest fakt, że centralna pozycja „przekazu” służy dwóm celom. Z jednej strony pozwala modelowi utworzyć równowagę jakości pomiędzy ST i TT. Z drugiej zaś ta pozycja reprezentuje idealną harmonię formy i treści przekazu, co się rzadko zdarza. Zgodnie z powyższym, by ukazać wzajemną zależność pomiędzy formą i treścią jako dwoma biegunami każdego tłumaczenia, pozycja „przekazu” może zostać delikatnie zmieniona na cztery różne sposoby.

Pierwsze dwa uzasadnione są orientacją tłumaczenia, pozostałe dwa – zależnością między formą a treścią w obu tekstach. Skorzystanie przez tłumacza z którejkolwiek z tych zmian zaowocuje różnymi typami przesunięć, które mogą być wyjaśnione wyłącznie przez odwołanie się do jego priorytetów, stylu, celu, typu tłumaczonego tekstu oraz innych norm komunikacyjnych i stylistycznych. Działanie każdego poziomu modelu przedstawiono poniżej.

1.2.2. Analiza na poziomie mikro

Na tym poziomie, analiza przeprowadzona jest w ramach morfosyntaktycznego elementu modelu opartego na gramatyce systemowej (SG) i gramatyce transformacyjnej (TG). Opis tej operacji znajduje się poniżej.

1.2.2.1 Element morfosyntaktyczny: omówienie

Ten główny element jest uważany za potencjalny obszar przesunięć mikrostrukturalnych, których analiza jest głównym celem tego modelu. Element ten składa się z dwóch części. Pierwsza z nich odzwierciedla w pewien sposób „gramatykę kategorialną” i opiera się na dziele Hallidaya pt. Categories of the Theory of Grammar.

Druga zawdzięcza wiele TG, jej celem jest uzupełnianie tej pierwszej, a zajmuje się analizą struktury powierzchniowej (SS). Co więcej, ta część służy także zbadaniu semantycznych i syntaktycznych zależności leżących u podstaw każdego tekstu. Analiza przesunięć jest wtedy wykonywana w świetle tych relacji, które stanowią także dla niej punkt wyjścia.