Czytelnia / Teoria tłumaczenia

Zderzenie japońskiej kultury tak bardzo naznaczonej dogmatami buddyzmu i konfucjanizmu z odmiennymi zachodnimi systemami wartości wywołało w ludziach obsesję pytań: „kim jestem?”, „jakie jest moje miejsce w świecie?”. Lecz zanim zadanie takich pytań będzie możliwe należy najpierw, zdaniem Pollacka, zadać bardziej fundamentalne pytanie: „co oznacza ja?” (1992:54). Brak nowego rodzaju „ja” zmusił tłumaczy do stworzenia nowej koncepcji tego pojęcia wzorowanego na oryginale. Proces ten spowodował rozpowszechnienie abstrakcyjnych i „mętnych” terminów, których znaczenie było niezrozumiałe dla zwykłego czytelnika. Jak podkreśla Tsuda Soukichi, dzięki przyzwoleniu intelektualistów japońskie tłumaczenie nowych pojęć zachowało ich pierwotne znaczenie, zmieniając tylko nazwę. Skutkiem tego był często trudny do zrozumienia przekład. Jak twierdzi Tsuda, japońskie tłumaczenie nowych terminów miało następującą formułę:
S’[ Sr1/Sd1]–S’’[Sr2/Sd1] gdzie S’ to znak w języku wyjściowym wraz z jego elementem znaczonym (Sr1)i znaczącym(Sd1)oraz S’’ - znak w języku docelowym z nowym elementem znaczonym i starym elementem znaczącym. Można stwierdzić, że tłumacze w epoce Meiji natknęli się na dwa zasadnicze problemy warte omówienia: brak ekwiwalentów tłumaczeniowych dla zachodnich pojęć oraz akceptacja nowo powstałych terminów.

4. Różne koncepcje społeczeństwa

W książce „Honnyakugo Seiritsu Jijou” („Rozważania o tworzeniu ekwiwalentów tłumaczeniowych”) z 1995 Akira Yanabu omawia problem zapożyczania pojęć, wskazując, że termin „kojin”, będący ekwiwalentem tłumaczeniowym słowa „jednostka” oraz słowo „shakai” oznaczające społeczeństwo zaczęły funkcjonować w dzisiejszej formie i znaczeniu w dziesiątym roku ery Meiji, czyli około 1876 roku. Słowo „shakai” pojawiło się 1873 roku w słowniku angielsko – japońskim, w którym społeczeństwo określano jako „nakama” (zgromadzenie, grupa, związek,
stowarzyszenie), „kumiai” (związek, zgromadzenie), „renshu”(towarzystwo, grupa), „kousai” (kontakt, związek, towarzystwo), „icchi” (związek, połączenie, kongruencja), „shachuu” (współpracownik). Słowo społeczeństwo definiowano jako związek, dodając przyjacielskie nastawienie i obopólne korzyści.
Słownik Oxford English Dictionary, wydanie z 1994 roku, definiuje pojęcie społeczeństwa w następujący sposób: 1. związek współobywateli nacechowany pozytywnie, towarzystwo, wspólnota. 2. Stan lub warunek życia w związku, towarzystwie, kontakcie z innymi osobnikami tego samego gatunku. Sposób życia przyjęty przez jednostkę w celu harmonijnego współistnienia z innymi osobami lub dla wspólnych korzyści, obrony itd. Yanabu zauważa, że jeśli chodzi o japońskie społeczeństwo z epoki Meiji, tylko pierwszy punkt powyższej definicji miał zastosowanie: społeczeństwo jako związek międzyludzki, towarzystwo oparte na przyjaźni. Faktycznie autorzy wczesnych słowników  angielsko-japońskich i holendersko-japońskich zdają się forsować pojęcie związku lub zgromadzenia. Słownik holendersko-japoński z 1796 autorstwa Immamury podaje dwa ekwiwalenty terminu „genootschap”(społeczeństwo): czasownik „majiwaru” (łączyć się, krzyżować się, przecinać się) oraz rzeczownik „atsumaru”(zgromadzenie, spotkanie, bycie razem). W późniejszym czasie autorzy pierwszego słownika angielsko-japońskiego z 1814 roku Angeriago Rintaisei i Motoki Masahide zdefiniują pojęcie „społeczeństwa” jako „ryohan” (towarzystwo)lub „souhan” (uczestnictwo). Bardziej kompleksowy słownik japońsko-holenderski został opracowany w latach 1855-1858 przez Katsura Hoshuu i nosił tytuł Oranda Jii (Słownictwo holenderskie). Termin „genootschap” (społeczeństwo) jest tam tłumaczony jako „yoriai” (spotkanie, zgromadzenie, grupa, bycie razem)lub „shuukai” (spotkanie, zgromadzenie). W słowniku angielsko-japońskim Hori Tatsunosuke z 1862 roku - Eiwa Taiyaku Shuuchin Jisho (Angielsko-japoński słownik kieszonkowy)znajduje się następująca definicja społeczeństwa: „nakama”, „icchi” (towarzysze, kolega, towarzysz, towarzystwo, grupa, krąg, zbiór, bractwo). Użyto tam również innych słów jako ekwiwalentów: „kumi”(klasa, grupa, zespół, zbiór), „renchuu”(grupa, towarzystwo, klika), „shachuu”(klika)itd. Społeczeństwo jest systemem lub sposobem życia przyjętym przez jednostkę. Natomiast żadna z powyższych definicji nie postrzega osoby jako najmniejszej jednostki potrzebnej do stworzenia relacji międzyludzkiej.