Czytelnia / Teoria tłumaczenia

Odnośnie do decyzji podjętych w roku 1947 przez biuro tłumaczeniowe w kwestii autentyczności przekładu, teksty należące zarówno do literatury starożytnej Grecji lub Rzymu, jak i literatura hiszpańska, portugalska oraz włoska mogły być tłumaczone z języka angielskiego lub francuskiego w sposób pośredni. Spowodowane było to niewielką liczbą tłumaczy, którzy mogliby dokonać tłumaczenia wyżej wymienionych dzieł bezpośrednio z języków, w których zostały one napisane.

W kwestii standardów, zgodnie z celem wyznaczonym przez biuro teksty tłumaczone były w całości, bez ominięć, dodatków i zmian w celu wyrażenia w pełni charakteru danego dzieła.

Język turecki, wywodzący się z języka potocznego, używanego przez mieszkańców Turcji, rozwinął się zgodnie z reformą języka tureckiego zainicjowaną przez Kemala Atatürka, założyciela Instytutu Języka Tureckiego, w oparciu o gramatykę, składnię i słownictwo, bez żadnych wpływów języka arabskiego, perskiego lub tureckiego z czasów cesarstwa Ottomańskiego (który był mieszanką języków arabskiego, perskiego i tureckiego, a używany był w piśmie i w mowie, w sytuacjach komunikacyjnych w sądach w Istambule). Jednym z celów postawionych przez biuro tłumaczeń było stworzenie atmosfery prowadzącej do powstania literatury narodowej, która przyczyniłaby się do wzbogacenia języka tureckiego poprzez stosowanie w tłumaczeniu prostego, oryginalnego oraz potoczystego języka. Normy tekstowe ustalono zgodnie z zasadniczą reformą języka. Starano się możliwie jak najwierniej odtwarzać w języku tureckim styl i formę oryginału, używając czytelnego, zrozumiałego, prostego i nieskomplikowanego języka. Kryteria akceptowalności i adekwatności w tych przekładach opierały się na zachowaniu oryginalnej, artystycznej, intelektualnej i estetycznej jakości, udowadniając tym samym tureckim czytelnikom, że dane dzieła literackie mogą być odtwarzane w języku tureckim. Tłumaczenia nie były tylko wybierane przez biuro tłumaczeniowe, ale również oceniane przez pracowników biura i poddawane ich krytyce. Wybrane fragmenty, jak również noty wstępne tekstów źródłowych oraz tłumaczenia publikowane były w czasopiśmie Translation Journal wydawanym raz w miesiącu przez biuro i ministra edukacji.

W związku z dążeniem do adekwatności i akceptowalności w przekładach, tłumacze postępowali zgodnie z wyżej wymienionymi kryteriami. Oczekiwano, że teksty będą adekwatne do oryginału z akceptowalnym użyciem języka. Celem, na początku niełatwym do osiągnięcia, było stworzenie grupy czytelników. W niektórych przypadkach, jak na przykład w przypadku Szekspirowskich tragedii forma wiersza białego zamieniona została na formę narracyjną w języku tureckim. Biorąc pod uwagę fakt, że jednym z podstawowych celów tłumaczeń było użycie potoczystego, prostego i nieskomplikowanego języka tureckiego, który opierał się na języku potocznym, w tłumaczeniach używano popularnych idiomów, wyrażeń i powszechnego słownictwa, które w oryginale nie zostały użyte.

Przekład w formie zredagowanego tekstu pojawił się pod przymusem tłumaczenia zgodnego z parametrami kryteriów nazwanych powyżej. Przekład książki Katherine Mansfield „Domek dla lalek”, którego autorem jest Can Yücel może posłużyć za przykład. Opowiadanie opublikowane zostało w magazynie Translation Journal w roku 1958. Tłumacz bardzo dokładnie obserwował styl pisarki, przepływ myśli, wewnętrzną świadomość charakterów przedstawionych za pomocą opisów introspektywnych, chronologię wydarzeń, prezentację mowy i myśli, imiona, tytuły itp., używając przy tym słownictwa złożonego wyłącznie z lokalnych i rodzimych idiomów, wyrażeń i słów. Ton swobodnej rozmowy narratora nie brzmi już jak ton obcokrajowca, ale jak rodowitego mieszkańca kraju, który opisuje całe opowiadanie jak swobodną rozmowę miejscowej osoby. Innymi słowy, używając wszelkich artystycznych i literackich właściwości tekstu oryginalnego, opowieść „Domek dla Lalek” została napisana w lokalnym języku tureckim, co przyczyniło się do wyjątkowego tonu narracyjnego tłumacza, którym był Can Yücel, poeta i znawca literatury. W czasie działalności biura tłumaczeniowego język turecki znajdował się w okresie transformacji i zmian. Tłumacze tworzyli w tym czasie teksty w nowym języku tureckim. W pierwszym wydaniu Tarcüme Dergisi (magazynu dla tłumaczy Translation Journal) w swojej mowie o przekładzie Paul Valéry's Düşünceler (Mauvaises Pensées et autres), Nurullah Ataç, słynny tłumacz, literat i lingwista napisał:

Sabahattin Eyüboğlu nie jest taki jak ja, on chce wiernie odtworzyć formę oryginału, ja natomiast cały czas poszukuję delikatniejszej formy w języku tureckim, próbuję dojść do tego, jak napisałby to autor, gdyby był Turkiem. I muszę wyznać, że między mną a Valérym nie ma żadnego podobieństwa, i to nie dlatego, że nie zgadzam się z jego pomysłami, wprost przeciwnie, podziwiam je. Paul Valéry jest mistrzem narracji, podczas gdy ja dodaję swobodny ton rozmowy do stylu narracyjnego.

        
Nurullah Ataç (cytowane za Azra Erhat 1978: 57)