Czytelnia / Teoria tłumaczenia

Lefevere postrzega redagowanie jako „dostosowanie tekstu literackiego do innego odbiorcy, mając przy tym wpływ na sposób, w jaki czytelnik rozumie dane dzieło”. Przykładem może być zredagowanie w roku 1860 tłumaczenia Münif Pasha na język turecki powieści Victora Hugo „Nędznicy” i opublikowanie go w gazecie w odcinkach. Najważniejszym elementem w tym przekładzie jest akcja. Czytelnicy trzymani są w niepewności do następnego wydania nie tylko po to, by zwiększyć nakład gazety, ale również po to, by dostarczać czytelnikom rozrywki i budować pozytywną atmosferę i dogodne warunki do drukowania gazet i rozwoju dziennikarstwa w okresie Reformacji (w XIX wieku) cesarstwa Ottomana. Następnie Lefevere opracował teorię przekładu jako redagowania. Zgodnie z tą teorią każdy tekst utworzony na podstawie innego tekstu ma na celu dostosowanie go do odpowiedniej ideologii lub odpowiedniej poetyki, a zwykle do obu ( cytowane za Hermanem 1999: 27). Przejawy tej teorii translacji widoczne były we wczesnych latach istnienia Republiki Tureckiej, a niniejsza praca bada ideę przekładu jako redagowania, której autorem jest Lefevere. W okresie modernizacji i westernizacji Republiki Tureckiej przez założyciela i pierwszego prezydenta kraju Atatürka, minister edukacji wystąpił z inicjatywą tłumaczenia na szeroką skalę. Cały proces został zorganizowany, nadzorowany i przeprowadzony przez państwo, począwszy od wyboru tekstów do tłumaczenia, a skończywszy na ustaleniu wytycznych dla procesu tłumaczenia, które służyłyby idei kryjącej się za całym przedsięwzięciem.

3. Pojęcie ideologii, mecenatu i pozycji tłumacza

W niniejszej pracy hasło ideologia odnosi się do(a) pojęcia wartości oraz kulturalnych lub politycznych hipotez, które powiązane są z osobami lub instytucjami mającymi wpływy lub sprawującymi władzę w danym społeczeństwie.(b) Ideologia w tym kontekście nie ogranicza się jedynie do aspektu politycznego. Odnosi się ona również do „ wniosków i hipotez, które stawiamy świadomie lub nieświadomie, a które kierują naszymi czynami” (Abdulla 1999: 1). Powodem, dla którego słowo ideologia omawiane jest z dwóch punktów widzenia jest przykład Republiki Tureckiej w pierwszych latach po jej powstaniu, przy rozważaniu, którego musimy wziąć pod uwagę szerokie spektrum kulturalne i atmosferę, w której cały naród z entuzjazmem i w idealnej harmonii sprzyja inicjatywom tworzenia przez państwo ducha humanizmu na wzór współczesnego, zachodniego społeczeństwa. Ideologia państwowa, która podjęła się powołania wszystkich instytucji i wdrożenia na wzór zachodni określonych idei w Turcji, nie może być traktowana jako forma narzucenia czegokolwiek, ale jako przedsięwzięcie na skalę krajową.

Lefevere proponuje trzy elementy, które wzajemnie na siebie oddziałują w ramach patronatu. Element ideologiczny służy jako ograniczenie wyboru i rozwój zarówno formy, jak i tematu. W naszym przykładzie minister edukacji Turcji powołał biuro tłumaczeniowe, którego celem był wybór zachodnich tekstów literackich do przetłumaczenia w roku 1940. Kolejnym elementem jest czynnik ekonomiczny, który pojawia się, gdy mówimy o sytuacji, w której państwo wypłaca określoną sumę pieniędzy intelektualistom i literatom wyznaczonym do pracy w biurze tłumaczeniowym. W zakresie ich obowiązków było sprawdzanie, poprawianie i redagowanie przekładów, jak również decydowanie o tym, które z wydawnictw winno otrzymać grant finansowy od państwa. Trzecim elementem nazwanym przez Lefevere’a adekwatnym w przypadku Turcji jest element prestiżu.

Lefevere wyróżnia również inną właściwość mecenatu, której świetnym przykładem może być Turcja – mianowicie mecenat wyróżniający i niewyróżniający się. W cesarstwie Ottomana patronat niewyróżniający się sprawowany przez dwór w Stambule, który postrzegał literaturę narodową jako prymitywną i powszechną zmienił się całkowicie wraz z założeniem Republiki Tureckiej. Wprowadzenie nowego ustroju zaowocowało podwyższeniem poziomu literatury narodowej, której niewyróżniającymi się patronami stali się pisarze, producenci i państwo (Lefevere 1992: 17).

Pozycja tłumaczy w tym kontekście oznacza, że pisarze i redaktorzy pracują według wytycznych mecenasa. Powinni oni okazywać chęć współpracy z patronem, stosować się do jego uwag, uznawać jego prestiż w związku z funkcją kierowniczą nad całą operacją.