Czytelnia / Teoria tłumaczenia

Tłumaczenie jako redagowanie tekstu wyjściowego: Pojęcie i jego wpływ na powstanie literatury narodowej

Berrin Aksoy
 
tłum. Karolina Zalewska
 
 
 
 

 

Naszym szlachetnym celem jest przeobrażenie tłumaczenia w
instrument humanizmu, pokoju i postępu.

Pierre-François Caillé
Przewodniczący Międzynarodowej Federacji Tłumaczy

Pierwszym etapem zrozumienia ducha humanizmu jest uznanie wartości dzieł sztuki, które są idealną kreacją ludzkiej egzystencji. Ze wszystkich rodzajów sztuki literatura zawiera najwięcej elementów intelektualnych. Z tego wynika, że redagowanie literatury narodowej w tym rodzimym języku lub raczej we własnej świadomości oznacza wzmacnianie, odtwarzanie i pobudzanie własnego umysłu i własnej świadomości w nawiązaniu do zagranicznych dzieł sztuki. Z tego powodu uważamy, że tłumaczenie jest czynnością istotną i efektywną w walce o cywilizację i nowoczesność.

Hasan Âli Yücel, turecki minister edukacji w swoim wstępie do tłumaczenia „Klasyki” (1940)

1. Wstęp

Niniejsze badania mają podwójny cel. Pierwszym jest spojrzenie na tłumaczenie z historycznego punktu widzenia jako na formę redagowania tekstu wyjściowego, jak również omówienie silnych stron i słabości, które definiują ideologię i zmysł estetyczny względem kultury docelowej oraz kierują całym procesem tłumaczenia. Drugim celem jest odpowiedź na pytania, jak i dlaczego przekład, jako opracowanie tekstu wyjściowego, uważany był za sposób gromadzenia na szeroką skalę inicjatyw modernizacji organizowanych przez państwo, tworzenia ducha humanizmu i kształcenia modelu odnowienia kultury narodowej, której konkretnym przykładem jest młoda Republika Turcji z lat 40. dwudziestego wieku.

2. Podstawy teoretyczne

2a. Nauka o historii translacji

W celu zdefiniowania translacji jako niezależnej dyscypliny, należy sformułować historię translacji, która jest pierwszym krokiem w ujawnieniu wzajemnych relacji kulturowych i intelektualnych pomiędzy ludźmi i cywilizacjami na przełomie dziejów. Według Bermana „Pierwszym zadaniem współczesnej teorii translacji jest sformułowanie historii translacji”(cytuje za Delisle i Woodsworth 1955: XV).

Dzięki historii translacji osoby zainteresowane tą dziedziną, jak również literaturą i studiami nad kulturą, mogą lepiej zrozumieć rolę przekładu w budowaniu cywilizacji i rozwoju życia kulturalnego i intelektualnego. Przekład jest ściśle powiązany z postępem. Wszystkie momenty odrodzenia w historii narodów miały początek w tłumaczeniu. Przekład, będący spotkaniem różnych kultur i cywilizacji, zaznajamia narody z odmiennymi sposobami unowocześniania i z możliwościami rozwoju intelektualnego. W roku 1935 turecki filozof Hilmi Ziya Ülken oświadczył, że aby otworzyć się na cywilizację, należy otworzyć się na wszelkie kulturalne, naukowe i intelektualne wpływy z zagranicy. Z tego wynika, że przemyślany wybór tych wpływów będzie kierował narodem w drodze do cywilizacji i unowocześnienia, uwzględniając przy tym możliwości i dorobek kulturowy w kraju. Ülken twierdzi również, że w okresach renesansu wszystkich narodów, które kształtują momenty przełomowe w toku dążenia do cywilizacji, wielkość sztuki może być oceniana jedynie pod względem stwarzanych przez nią możliwości, przy czym przekład daje jedne z największych. Innymi słowy odgrywa kluczową rolę w przełomowych momentach w historii narodów. Odrodzenie w antycznej Grecji miało miejsce poprzez tłumaczenia z Anatolii, Fenicji i Egiptu. Odrodzenie Uighur opierało się na tłumaczeniach z indyjskiego, perskiego i na przekładach Nestorian. Odrodzenie kultury muzułmańskiej możliwe było dzięki tłumaczeniom z greki (nestorianie i jakobici) i języka indyjskiego, a dzięki przekładom z źródeł islamskich, żydowskich i greckich odrodziła się Europa. (Ülken 1935: 11-33).