Czytelnia / Teoria tłumaczenia

Tłumaczenie i różnorodność odmian językowych

Magdy M. Zaky

tłum. Martyna Haber

Źródło:

 

Koncepcja różnorodności języka, a w szczególności jego odmian stylistycznych, może być bardzo pomocna w procesie tłumaczenia oraz oceny tekstów.

Warto zauważyć, że czasami bardzo pomocne może być odniesienie do stylu językowego. Całościowa koncepcja języka jest raczej szeroka i niesprecyzowana, dlatego nie zawsze bywa użyteczna dla wszystkich celów językowych, opisowych czy też komparatywnych. Innymi słowy, pojęcie języka nie jest sprecyzowane i często nieużyteczne, co w konsekwencji prowadzi do potrzeby dokładnego określenia go poprzez naukową klasyfikację jego bogactwa i różnorodności.

Różnorodność tę można sklasyfikować na wiele sposobów. Proponowany podział wyróżnia: idiolekty, dialekty, tony i style językowe. Inną klasyfikację proponuje Pit Coder (1973), który przedstawia dialekty, idiolekty i socjolekty. Natomiast Quirk opiera swoje rozróżnienie, bazując na regionie, wykształceniu, dziedzinie, mediach i nastawieniu. Wyodrębnia dialekty, biorąc pod uwagę położenie geograficzne, natomiast język standardowy i niestandardowy – w oparciu o wykształcenie i pozycję społeczną.

Style językowe są wyszczególniane na podstawie dziedziny. Wyróżniamy odmiany odznaczające się nastawieniem, zwane stylami, oraz zależne od interferencji językowej, kiedy osoba posługująca się językiem dla niej obcym narzuca zasady gramatyczne swojego języka ojczystego.

Na przykład Francuz może powiedzieć "I am here since Friday" („Jestem tu od piątku”). Zdanie to leksykalnie jest prawidłowe, natomiast zostało niepoprawnie zbudowane w języku angielskim.

Innym sposobem klasyfikacji języka jest zwrócenie uwagi na użytkowników lub na stosowanie danego języka. W ten sposób w pierwszej grupie znajdą się socjodialekty, dialekty geograficzne i idiodialekty, podczas gdy do drugiej zaliczymy style.

Możemy opisać każdy język, biorąc pod uwagę jego system gramatyczny, fonologiczny, a czasami nawet grafologiczny. Podobnie odmiany danego języka mają pewne językowe cechy wspólne. Właśnie te cechy wszystkich dialektów powstałych w obrębie jednego języka tworzą jego rdzeń. Poza wspólnym rdzeniem każdy z dialektów posiada swój system gramatyczny, stylistyczny, czy też leksykalny, który może służyć jako znak szczególny analizowanego dialektu. Warto także zauważyć, że te znaczniki dialektu mogą pojawić się na każdym poziomie: fonetycznym, syntaktycznym, stylistycznym i przede wszystkim leksykalnym.

Według Nidy (1964), jednym z najtrudniejszych problemów, które może napotkać tłumacz, jest dopasowanie stylu dwóch języków.

Na przykład osoba tłumacząca Biblię może nie dostosować stylu swojego tłumaczenia, tak by przekaz był zrozumiały dla odbiorców. Z jednej strony nie może być to styl nadmiernie wyszukany, z drugiej zaś zbyt pospolity, gdyż w takim przypadku obniżyłby on wartość tekstu.