Czytelnia / Teoria tłumaczenia

Synonimia w tłumaczeniu

Said M. Shiyab

tłum. Anna Muszynska

Źródło:


1.    Wstęp

Celem niniejszego artykułu jest zbadanie złożonej natury synonimii i wyjaśnienie jej skomplikowanej relacji wobec tłumaczenia. Szczególny nacisk zostanie położony na sprawdzenie, czy przekład jest formą synonimii. Zostaną dokładnie przeanalizowane różne typy synonimii, a przedstawione przykłady z języków angielskiego i arabskiego będą miały na celu sprawdzenie, czy rożne formy synonimii pokrywają się. Na koniec analizy wyciągnięte zostaną odpowiednie wnioski i przedstawione sugestie dotyczące dalszych badań.

2.    Czym jest synonimia?

Mimo że pojęcie synonimii już od dwóch dekad jest uważane za jedno z najbardziej znaczących zjawisk językowych mających wpływ na budowę słowników, niewiele uwagi poświęcono temu tematowi w dziedzinie leksykografii, psychologii i językoznawstwa komputerowego (Edmonds and Hirst 2002).

Niezależnie od przyczyny, filozoficznej, faktycznej lub też ze względów praktycznych, synonimia nie była uważana za skomplikowaną w dziedzinie językoznawstwa i tłumaczeń, ponieważ z jednej strony istnieją synonimy, których znaczenie jest identyczne i przez to łatwe do zrozumienia, a z drugiej występują tak zwane niesynonimy, które traktuje się jak zupełnie inne słowa (ibid: 106).

Jak twierdzą Edmonds i Hirst, pojęcie bliskiej synonimii jest tak samo skomplikowane, jak pojęcie polisemii, i w naturalny sposób wpływa na strukturę wiedzy leksykalnej.

Zatem czym dokładnie jest synonimia? Synonimia to rodzaj semantycznej relacji pomiędzy słowami. Formalnie rzecz biorąc, występuje, gdy dwie lub więcej form językowych stosuje się w celu wzajemnego zastąpienia w jakimkolwiek kontekście, w którym ich wspólne znaczenie nie jest naruszone denotacyjnie lub konotacyjnie.

Na przykład, takie słowa, jak zdrowy i w porządku, słaby i chory, gwałtownie i szybko są postrzegane jako przykłady synonimii, głównie ze względu na to, że posiadają wiele cech wspólnych.

W artykule zatytułowanym Tłumacząc kultury: Beztroskie spojrzenie na problemy  komunikacji w tłumaczeniu, Shaw (2003) stwierdza, że potrafimy rozróżniać wszelkie niuanse, jak i wyraźne różnice w znaczeniu kilku przedmiotów. Ilustruje to stwierdzeniem, iż w naszym języku show może oznaczać sztukę teatralną, dramat,  musical lub film. Niekiedy znaczy też pokaz talentów, tj. talent lub rewię.

Shaw twierdzi, że z czasem uczymy się dostrzegać istotne różnice pomiędzy słowami: zły, zasmucony, zmartwiony, wkurzony, wściekły, i rozwścieczony (np. „był rozwścieczony, kiedy skrytykowali jego przyjaciół”). Ten sam proces ma miejsce, kiedy uczymy się drugiego języka i jednocześnie dostrzegamy, że słowa mają wartości, a one zaś niepowtarzalne i różnorodne jednostki semantyczne.