Czytelnia / Teoria tłumaczenia

4.    Tłumaczenie a synonimia

Rozpocznę od stwierdzenia, że tłumaczenie nie jest rodzajem synonimii, głównie dlatego, że słowa mają znaczenie semantyczne, którego nie da się przetłumaczyć na inny język. Dla przykładu, kłamstwo, fałsz, nieprawda, kłamstewka i wypaczenie można używać wymiennie prawie w każdym, ale nie we wszystkich kontekstach w tym samym języku.

Według Edmonds i Hirst (2002: 107), słowa takie określa się jako synonimy poboczne lub częściowe. Wyjaśnienie tego pojęcia zgodnie z pracą Edmonds i Hirst brzmi następująco:

Rzeczywiście, synonimy bliskie są wszechobecne w języku; istnieje na to wiele przykładów.  Na przykład: kłamstwo, fałsz, nieprawda, kłamstewka i wypaczenie są synonimami bliskimi. Wszystkie oznaczają coś niezgodnego z prawdą, ale różnią się w drobnych aspektach znaczeniowych. Kłamstwo ma na celu pozorne minięcie się z prawdą, podczas gdy wypaczenie jest bardziej bezpośrednie, przez zmianę nacisku nieprawda może być powiedziana zupełnie nieświadomie, a kłamstewka, celowe, lecz względnie błahe minięcie się z prawdą, prawdopodobnie wypowiadane są dla zachowania twarzy (Gove 1984).

Słowa te różnią się od siebie także stylistycznie; kłamstewko jest nieformalnym, dziecinnym terminem, natomiast fałsz dosyć formalnym, a słowo nieprawda może być używane eufemistycznie w celu uniknięcia pewnych obraźliwych znaczeń innych terminów.

Z innego punktu widzenia, arabskie słowa hisaan, faras, jawaad, agarr, oznaczają angielskie koń. Mimo że można tych słów używać wymiennie w większości kontekstów (ponieważ wszystkie odnoszą się do słowa koń), jednak nie we wszystkich. Słowo koń może mieć następujące synonimiczne znaczenia i będzie używane w kontekście odnoszącym się do tego znaczenia:   

1.    Na słowo hisaan składają się elementy słów koń i męski.
2.    Na słowo faras składają się elementy słów koń i męski lub żeński.
3.    Na słowo jawaad składają się elementy słów konkretny koń, który jest szybki, samiec lub samica.
4.    Na słowo agarr składają się elementy słów konkretny koń, który ma białą plamkę na łbie oraz elementy męski lub żeński.

Liczba mnoga każdej z wyżej wymienionych form to khayl (konie), mimo że (1) i (2) mogą mieć własną liczbę mnogą hisaan/ahsina, i faras jako furus/afraas. Powyższe synonimy łączy więcej niż jeden wspólny semantyczny element. Wszystkie z nich mają elementy słów koń i męski oraz żeński. Jedynie (1) ma wyłącznie męski element, podczas gdy (2) i (4) mają wspólny element męski i żeński.

Można ponadto zauważyć, że (1) i (2) nie określają innych cech charakterystycznych koni niż te wspomniane powyżej.  Jednak (3) charakteryzuje się zręcznością i szybkością, a (4) charakterystyczną białą plamką na łbie, która w naturalny sposób kontrastuje z ciemną maścią konia. W jaki sposób tłumacz może oddać te słowa w przekładzie bez żadnej straty lub zysku na znaczeniu? Dziedzina ta wymaga dokładniejszego zbadania.