Czytelnia / Teoria tłumaczenia

Parametry, mające wpływ na emfazę, są często ignorowane przez autorów. Woolner (1998, s.32-34) sporządziła listę pięciu takich parametrów (rodzaj akcentowanego wyrazu, rodzaj zdania, funkcja pragmatyczna, występowanie innego akcentowanego elementu, rodzaj tekstu). Nie zagłębiając się w szczegóły oraz pomijając czynniki zewnętrzne (np. wytyczne tłumacza), do tej listy, która nie jest wyczerpana, można jeszcze dodać: środek językowy, kontekst pragmatyczny, czytelników, poziom mowy, normy częstotliwości językowej. W sumie cała lista liczy 11 parametrów, niektóre można zastosować do całego tekstu, a inne są bardziej określone:

(1) Środek językowy (mówiony kontra pisany: wpłynie na możliwość oddania intonacji poprzez intonację w odróżnieniu od pisemnych ekwiwalentów);

(2) Kontekst pragmatyczny (np. występowanie narratora lub opcji didaskaliów umożliwi wykorzystanie kwalifikatora opisowego);

(3) Rodzaj tekstu (np. opcje będą bardziej restrykcyjne w przypadku sonetu niż powieści);

(4) Czytelnicy (np. może wystąpić różnica wykorzystania zasad typograficznych dla emfazy w literaturze dziecięcej);

(5) Styl (np. XIX-wieczna proza angielska; emfaza często używana przez Carrolla)

(6) Poziomy mowy (np. język kolokwialny zmieni zakres opcji leksykalnych i syntaktycznych w języku francuskim; patrz Wood, 1991, s.128)

(7) Normy częstotliwości językowej dotyczące różnych środków przekazania emfazy w języku źródłowym i docelowym (np. w języku francuskim znacznie częściej niż w angielskim, występują zdania złożone z wyrażeniem „it”; Volsik, 1991, s.86)2

(8) Funkcja pragmatyczna (wyrażanie kontrastu, zdziwienie, potwierdzenie, wyzwanie, zaprzeczenie, niecierpliwość, sugestia, kolejność)

(9) Rodzaj zdania (np. używanie łącznika „diable w zdaniach wykrzyknikowych lub pytających)

(10) Rodzaj wyrazu akcentowanego (np. emfaza na zaimki osobowe przyczyni się do wykorzystania metody morfologicznej; patrz Wood, 1991, s.125)

(11) Występowanie innego akcentowanego elementu (np. słowo „certainly” w poniższym przykładzie sprawia, że możliwe staje się nieprzekazanie emfazy na czasowniku posiłkowym bez jakiejkolwiek straty: I have tasted eggs, certainly > J'ai certainement goûté à des oeufs [Spróbowałem/-am jajka oczywiście].

Po wyjaśnieniu, czym są metody i normy, można przejść do kwestii strategii.

4.  Strategie

Termin „strategia” jest konceptualnie znacznie szerszy niż „metoda” i będzie używany w niniejszej pracy w odniesieniu do techniki zastosowanej do tłumaczenia danego elementu/jednostki tekstu (łącznie z tekstem jako całością), przy wykorzystaniu jednej lub kilku metod wybranych na podstawie odpowiednich parametrów. Strategia w ten sposób łączy metodę z warunkami obowiązującymi przy jej używaniu i określonymi jako parametry.

Może to być ad hoc i ograniczone do określonego kontekstu lub bardziej ogólne i stosowane w wielu kontekstach; drugi rodzaj jest bardziej interesujący dla ST. Uogólniając, strategia może być rozumiana jako reguła, z nieodłączną niejednoznacznością, charakteryzującą to pojęcie, a także jako „norma” lub „prawo” (Mailhac, 2006).