Czytelnia / Teoria tłumaczenia

W jego zarysie obecnych celów teorii tłumaczenia nie występuje normatywność:

(a)    Opisywać, co robią tłumacze, z jakich strategii korzystają i jaką odgrywają rolę, biorąc pod uwagę językowe i socjalno-kulturowe warunki;

(b)   Wyjaśniać, dlaczego tak robią, jakie normy stosują, jakie wartości są podstawą tych norm; oraz

(c)    szerzej oceniać wpływ tłumaczeń na czytelników, a także na kultury i stosunki międzykulturowe (1997, s.48).

Teoria wydaje się kończyć tam, gdzie zaczynają się rozważania jej użycia z możliwą sugestią, że stosowane ST nie zawierają żadnej teorii: „Stosowane badania lub szkolenia tłumaczeniowe skupiają się na tym, co tłumacze powinni robić, jak powinny wyglądać przekłady, ale nie jest to zadanie teorii tłumaczenia” (tamże, s. 52).

Formułowanie strategii tłumaczeniowych ma także wpływ na związek ST z dyscyplinami pokrewnymi: jaka jest rola narzędzi konceptualnych i metajęzyka – pojęcia z językoznawstwa – gdy, na przykład, chodzi o przekazywanie strategii tłumaczom?

Cel niniejszego artykułu:

(a) zgłębić naturę możliwych strategii pomocnych tłumaczowi podczas przekładu emfazy z języka angielskiego na francuski;

(b) wykorzystując emfazę jako główne źródło przedstawienia problemu w trakcie dyskusji, zastanowić się, jak powinny być formułowane strategie adresowane do tłumaczy, aby były pomocne oraz w jaki sposób mogą się one różnić od strategii zaproponowanych przez translatologów.

Przez odwołanie się do Mailhac, 1996a/b i Woolner, 1998, w niniejszym artykule zostanie przedstawiona analiza metod, parametrów i strategii, ale na początku objaśniona zostanie natura emfazy jako problemu tłumaczeniowego.

1.    Emfaza - problem tłumaczeniowy

Wciąż nie jest jasno określone, co stanowi emfazę (Vautherin, 1991, s.7; Cadiot, 1991, s.19), jednakże jednym z typowych przykładów, na którym się skoncentrujemy, będzie akcent intonacyjny (w pisanych tekstach oznaczany kursywą, przez pogrubienie itd.). Przy tłumaczeniach tekstów z języka angielskiego na francuski, emfaza z wielu powodów może okazać się problemem.

Trudność stanowi znalezienie emfazy i prawidłowa jej interpretacja. Zasady typograficzne nie zawsze są stosowane, tzn. w tekście brakuje zaznaczenia wyrazów, które były akcentowane podczas wypowiedzi. W poniższym przykładzie, pochodzącym z transkrypcji materiałów do ćwiczeń (końcówka wywiadu), nie jest podkreślone, że w angielskim nagraniu w drugim słowie Thank you [Dziękuję] akcentowany jest zaimek: „Thank you.” „Thank you.” [„Dziękuję.” „Nie, to ja dziękuję.”]. To doprowadziło do błędnego przetłumaczenia ("Merci." "Merci."), a powinno być: "Merci." "C'est moi qui vous remercie." (Mailhac, 2000, s. 415).

Prawidłowe określenie emfazy jest bardzo ważne, ponieważ ta sama konstrukcja może mieć przeciwne znaczenie, jeśli wykorzystamy emfazę (np. I thought you were studying vs. I thought you were studying; Wood, 1991, s.125) [Myślałam/-em, że się uczysz]. Określenie akcentu w tekście mówionym jest także bardzo trudne, biorąc pod uwagę subtelności zasad intonacji (Wood, 1991) oraz to, że tłumacz nie jest zazwyczaj rodzimym użytkownikiem języka oryginału.