Czytelnia / Teoria tłumaczenia

Odkrywanie ekwiwalentów tłumaczeniowych w korpusie terminologii turystycznej na przykładzie zawiłego wyszukiwania

Michael Wilkinson

tłum. Jakub Kaczor

Źródło: http://accurapid.com/journal/

 

 

Korpusy językowe oraz narzędzia służące do ich analizy

W: Wilkinson (2005) – wydanie Translation Journal z lipca 2005 – ukazałem kilka sposobów posługiwania się jednojęzycznym korpusem języka docelowego. Może to znacznie poprawić jakość tłumaczenia. Opisałem także, jak studenci Szkoły Studiów Tłumaczeniowych w Savonlinna wykorzystują liczący 670 000 wyrazów zbiór słownictwa z angielskojęzycznych informatorów turystycznych, wykorzystując program do analizy korpusów językowych WordSmith Tools (Scott, 2004) w celu poprawy jakości tłumaczenia.

Opisane strategie odnajdywania potencjalnych ekwiwalentów tłumaczeniowych koncentrują się głównie na celowym szukaniu, w sytuacji, gdy tłumacz wie, czego szuka – np. uzyskaniu informacji na temat kolokacji; wybieraniu pomiędzy terminami sugerowanymi przez inne pomoce translatorskie, takie jak słowniki lub Internet; potwierdzaniu lub odrzucaniu intuicyjnych decyzji oraz wyodrębnianiu wielowyrazowych fragmentów, co pomaga stworzyć naturalnie brzmiący tekst. W wielu przypadkach nie jest jednak pewne, jak należy szukać efektywnie, a częste skargi początkujących użytkowników dotyczące narzędzi do analizy korpusów to: „Nie wiem jak znaleźć to, czego szukam”, a nawet „Nie wiem, czego mam szukać.”

Zawiłe wyszukiwanie

W miarę nabywania doświadczenia w posługiwaniu się narzędziami do analizy korpusu językowego, tłumacze uczą się, jak wyszukiwać efektywniej, co z kolei zwiększa szanse znalezienia potencjalnych ekwiwalentów tłumaczeniowych. Porady doświadczonego użytkownika korpusu językowego także przyspieszają proces nauki.

Przykłady wyszukiwania nieznanych terminów i fraz w jednojęzycznym korpusie językowym są przedstawione w pracy Bowker oraz Pearson (2002:200-202) – autorzy pokazują, w jaki sposób kreatywne techniki mogą dostarczyć możliwych ekwiwalentów dla francuskojęzycznych terminów jako tekstu źródłowego, np. virus dans la nature (wirusy w środowisku naturalnym), les virus furtifs et semi-furtifs (wirusy typu stealth i wirusy typu semi-stealth) oraz réseau poste à poste (sieć peer-to-peer).

Varantola (2002:180) także zwraca uwagę na to, że strategie wyszukiwania czasami muszą być złożone. Podczas warsztatów, w trakcie których jej studenci wykorzystali stosunkowo małe, samodzielnie opracowane korpusy językowe, niektóre grupy zastosowały „wyszukane, pośrednie łańcuchy dedukcyjne, poszukując informacji na temat korpusu językowego” (Varanola 2003:66).

Poniżej prezentuję dwa przykłady celem zobrazowania, w jaki sposób moi studenci mogli znaleźć ekwiwalenty tłumaczeniowe poprzez kreatywne wyszukiwanie, używając korpusu terminologii turystycznej, gdy tłumaczyli teksty z języka fińskiego na język angielski. Opisane strategie wyszukiwania mogą wydawać się oczywiste dla doświadczonych użytkowników narzędzi do analizy korpusu językowego ale nie zawsze są jasne dla początkujących, tłumaczących na język obcy.

Następujące przykłady mają uwidocznić procesy myślowe zachodzące u dwóch „typowych” początkujących tłumaczy, którzy próbują znaleźć odpowiednie ekwiwalenty translatorskie za pomocą korpusu terminologii turystycznej oraz innych narzędzi. Procesy te są pokazane w ramkach na wyróżnionym tle.