Czytelnia / Teoria tłumaczenia

Hönig podkreśla, że decydującą kompetencją tłumaczy nie jest znajomość języka obcego, czy znajomość danej dziedziny, ale wiedza na temat celu, w jakim stosuje się teksty i w jaki sposób osiągają swój efekt. Dlatego niezwykle ważne jest to, aby tłumacze wiedzieli dla kogo tłumaczą tekst i co odbiorcy chcą osiągnąć poprzez ten tekst. Jedynie dzięki takiej wiedzy tłumacz może wyprodukować TD, który jest właściwie skonstruowany i sformułowany po to, aby skutecznie spełnić swój cel wobec adresatów.

Jest to argument często krytykowany przez badaczy, którzy nie zajmują się teorią Skopos (celu translacji), a którzy twierdzą, że cel tekstu docelowego, czyli to, co odbiorcy chcą przez niego osiągnąć, nie może uświęcać środków. Krytycy utrzymują, że w metodzie funkcjonalnej TP jest odsuwany na dalszy plan, rola klienta jest wyolbrzymiana, nie ma wyraźnego rozgraniczenia pomiędzy translacją i adaptacją a innymi operacjami tekstowymi. Niektóre z tych uwag krytycznych wynikają z nadinterpretacji i nadmiernego uogólnienia, w wyniku czego są one nieuzasadnione, jednak częściowo wynikają z mylnego zastosowania słowa kluczowego „funkcja” w obrębie literatury funkcjonalnej. Czasami stosuje się go w znaczeniu funkcji, którą TD spełnia w sytuacji komunikacyjnej w kulturze docelowej (w tym znaczeniu słowo „funkcja” jest synonimem słowa „cel”). Słowo to jest również używane w celu określenia funkcji tekstu, np. funkcja informacyjna czy rola perswazji (w tym znaczeniu ma to związek z aktem mowy i funkcją języka wg Bühlera). Inne zastosowanie tego terminu dotyczy funkcji słowa czy frazy w odniesieniu do całego tekstu (tj. związku mikro- i makro-struktur).

W swojej książce, Hönig rozróżnia translację „funkcjonującą” i translację „funkcjonalną”. Translacja funkcjonująca nie musi być funkcjonalna. Oznacza to, że tłumaczenie może być akceptowane w określonych okolicznościach, choć jest całkowicie nie do przyjęcia, np. dlatego, że nie odpowiada konwencjom i normom konkretnego typu tekstu. Zatem pojęcie celu jako kryterium decydującego o jakości tłumaczenia ma związek z lingwistyczną poprawnością tekstu, tj. dostosowaniem do zasad językoznawczych, typologicznych tekstu oraz zasad komunikacyjnych, jak również konwencji języka i kultury docelowej.

Związek oceny jakości tłumaczenia


Jak napisano powyżej, jakość nie jest oceniana „obiektywnie”, ale zależy od odbiorcy tekstu i jego kryteriów oceny. House (1997) odniósł się do faktu, że różne pojęcia jakości tłumaczenia idą w parze z różnymi sposobami jej oceniania. Mówiąc o tłumaczeniu, Pöchhacker (1994) przedstawia różnych ludzi, którzy mogą ocenić jakość TD: bezpośrednich odbiorców tekstu, producenta TD (tj. samoocena), osoby trzecie, np. przedstawicieli producenta TP, klientów, kolegów, osoby, które zawodowo zajmują się oceną TD, jak np. nauczyciele. W tłumaczeniach zastosowanie mają również różne scenariusze oceny, a Hönig poświęca tej kwestii większość swego referatu naukowego. Głównym problemem w tym kontekście jest jednak intersubiektywna niezawodność. Czy intersubiektywne porozumienie jest w ogóle możliwe? Biorąc pod uwagę fakt, że każdy asesor ma swój konkretny cel, w zależności od czynników w kontekście oceny, i stosuje różne kryteria oceny, odpowiedź brzmi „Nie”. Jak pokazuje Hönig, nawet w ramach jednego scenariusza, w kontekście nauczania, trudno jest osiągnąć porozumienie.

Powszechnym zwyczajem w ocenie tłumaczeń, które powstają na kursach językowych jest liczenie błędów językowych, odpisywania punktów za każdy błąd i/lub przyznawanie punktów dodatkowych za dobre rozwiązania, za tzw. „przejawy intuicji”. Taka praktyka oceniania, która często nie jest niczym więcej niż tylko sprawdzeniem zasobów leksykalnych , zwykle mierzy jakość TD w stosunku do niektórych modeli translacji. W przeciwieństwie do tego, Hönig rozróżnia pomiędzy diagnozą a terapią. Konkretna ocena tłumaczenia lub krytyka powinna diagnozować jaki efekt powinien wywierać przetłumaczony tekst na odbiorcach w swoim środowisku. Twierdzi, że oparta na funkcji ocena błędów podczas tłumaczenia powinna mieć zastosowanie w rozumieniu terapeutycznym w szkoleniu profesjonalnych tłumaczy; jest to kwestia, którą również poruszono podczas zadawania pytań i udzielania odpowiedzi.