Czytelnia / Teoria tłumaczenia

Ocena jakości tłumaczenia.
Opis językowy a ocena społeczna

Juliane House
University of Hamburg, Hamburg, Niemcy
 
tłum. Izabela Wójtowicz
 


STRESZCZENIE


Niniejszy tekst prezentuje trzy metody oceny tłumaczenia, które wywodzą się z różnych koncepcji “sensu” i jego roli w przekładzie. Przedstawiono funkcjonalno-pragmatyczny model oceny tłumaczenia, który uwypukla różnice pomiędzy rodzajami a wersjami tłumaczenia oraz podkreśla jak ważne jest użycie “kodu kulturowego” w różnych rodzajach tłumaczenia. W poniższym tekście ukazany jest także wpływ języka angielskiego na przekład, jako ogólnoświatowego lingua franca. Autor przedstawia istotne różnice pomiędzy analizą językową a oceną społeczną tłumaczeni oraz podsumowuje praktykę oceny jakości tłumaczenia.


SŁOWA KLUCZOWE

Ocena jakości tłumaczenia, sens, model funkcjonalno-pragmatyczny, wpływ języka angielskiego, analiza językowa

WSTĘP

Jak rozpoznać dobry przekład? To jedno z wielu stawianych pytań stanowi sedno krytyki tłumaczenia. Starając się ocenić jakość tłumaczenia, ważne jest, aby odnieść się do jakiejkolwiek teorii tłumaczenia czyli do zasadniczego pytania o rodzaj tłumaczenia albo, bardziej szczegółowo, do relacji pomiędzy tekstem źródłowym a tekstem docelowym. Przyjmując, że przekład jest procesem, w którym należy zachować sens pomiędzy językami, należy wyodrębnić co najmniej trzy różne rodzaje sensu, z których każdy prowadzi do różnej oceny tłumaczenia.

Z racjonalnego punktu widzenia, w którym sens jest koncepcją spoczywającą w umysłach osób posługujących się danym językiem, przekład można podzielić na intuicyjny i interpretacyjny. Natomiast, jeśli sens jest postrzegany jako koncepcja rozwijająca się lub powstająca z reakcji zewnętrznej, ocena tłumaczenia będzie najprawdopodobniej opierać się na metodach, które pociągają za sobą reakcję. Jeśli sens widziany jest jako wyłaniający się z szerszych obszarów tekstowych języka używanego, włączając zarówno kontekst jak i (sytuacyjne i kulturowe) korelacje otaczające poszczególne jednostki językowe, w ocenie tłumaczenia najczęściej stosuje się metodę dyskursu. W niniejszym tekście chciałabym, po pierwsze, zwięźle omówić trzy metody oceny tłumaczenia; po drugie, zaprezentować mój pogląd na powyższą kwestię; i po trzecie, a zarazem najważniejsze, omówić różnice, które bardzo często pozostają niewidoczne, pomiędzy opisem językowym a społeczną oceną tłumaczenia.