Czytelnia / Teoria tłumaczenia

Jeśli autor tekstu zostanie niespodziewanie wyróżniony, jego tekst zyskuje również statut niezwykłego dzieła. Co więcej, ponieważ pragmatyka kontrastywna przyczyniła się do niearbitralnej oceny przekładu, niezwykłym wyzwaniem jest ewaluacja ekwiwalencji w przypadku zastosowania kodu kulturowego. Biorąc pod uwagę często zmieniające się normy społeczno-kulturowe i komunikacyjne, jak również powolny rozwój badań, krytycy tłumaczenia powinni dążyć do elastyczności w aspekcie zachodzących zmian, między innymi poprzez zastosowanie kodu kulturowego w danym tłumaczeniu. Jednym z nowych wynalazków, które mają wpływ na kontekst kulturowy jest wzrastające znaczenie języka angielskiego.

3. Język angielski jako ogólnoświatowy Lingua Franca w użyciu kodu kulturowego

Wszechogarniająca globalizacja i międzykulturowość tak charakterystyczne dla współczesnego świata, powodują wzmożone zapotrzebowanie na teksty, które są jednocześnie skierowane do czytelników różnych społeczności. Innymi słowy, wzrasta zapotrzebowanie na teksty, które są tłumaczone niedosłownie lub są paralelnymi tekstami w różnych językach. Po dzień dzisiejszy tłumacze i twórcy tekstów starają się wplatać w teksty aspekt kulturowy, który pozwala wychwycić różnice w normach i konwencjach dyktowanych przez daną kulturę. Wpływ języka angielskiego jako ogólnoświatowego lingua franca może powodować zmiany, a tym samym doprowadzić do konfliktu procesów translacyjnych pomiędzy specyfiką kulturową a uniwersalnością w konwencjach i normach tekstowych. “Uniwersalność” może oznaczać północnoeuropejskie/ północnoamerykańskie normy anglosaksońskie. Zamiana w obrębie ogólnoświatowych konwencji tłumaczenia stała się inspiracją do przeprowadzenia badań w Hamburgu, które są tylko częścią szerokiej gamy prowadzonych badań (a Sonderforschungsbereich “Mehrsprachigkeit” założone przez Deutsche Forschungsgemeinschaft). Główna hipoteza tych badań zakłada, że powstaje coraz więcej tekstów, które są powszechne akceptowane (lub raczej przekładów, które są neutralne pod względem kulturowym). Odchodzi się natomiast od stosowania kodu kulturowego w tekstach, tworzenia tekstów paralelnych czy też “tekstów mieszanych”, które w rzeczywistości są przenośnikiem angielskich norm kulturowych “naruszających” inne istniejące normy środowisk językowych i kulturowych.

Na podstawie dawnych teorii Bibera (1998) o przekładach ustnych i pisemnych są to teksty niemieckie zawierające mniej treści, teksty o bardziej interpersonalnym charakterze, teksty o tematyce emocjonalnej, teksty sytuacyjne i teksty konkretne. Mimo że wpływ języka angielskiego był od dawna zauważalny i krytykowany przez wielu “purystów” językowych w Niemczech i Francji, wpływ ten na poziomie składni, pragmatyki i dyskursu nie został dostatecznie poznany. Zasady dyskursu, konwencje tekstów i preferencje komunikacyjne pozostały niewidoczne, funkcjonując na głębszym poziomie świadomości, a tym samym będąc szczególnym wyzwaniem w dziedzinie oceny tłumaczenia. W projekcie powstałym w Hamburgu, który bada wpływ języka angielskiego na niedosłowny przekład na język niemiecki (ostatnio też na język francuski i hiszpański) staramy się wypróbować różne metody oceny tłumaczenia. Projekt wykracza poza metodę sugerowaną w modelu oceny postulowanym przez House (1997). Jak przedstawiono powyżej model ten opiera się na jakościowej metodzie przypadku oceny jakości tłumaczenia. Ekwiwalencja wywodzi się z interakcji pomiędzy pewnym tekstem źródłowym a tekstem wyjściowym, tak też metoda przypadku przyjęta w modelu oceny funkcjonalno pragmatycznej nie dopuszcza płytkiej analizy. Dzieje się tak dlatego, że osiągnięcia ekwiwalencji funkcjonalnej są różnorodne w zależności od przekładu.

W przypadku tłumaczenia niedosłownego, dla przykładu, ekwiwalencje uzyskać można przez ocenę środowisk komunikacyjnych dwóch tekstów i ich językowych odpowiedników. Środowiska komunikacyjne tekstu źródłowego i wyjściowego muszą być porównywane za każdym razem tylko według podobnych wzorów tekstowych na podstawie których można wychwycić przybliżone uogólnienia. W celu uzasadnienia obu międzykulturowych wymiarów, które zostały postawione jako hipoteza i które potwierdzają słuszność kodu kulturowego i wyników analizy językowej należy zastosować metody introspekcyjne, które pozwolą wyznaczyć przebieg tłumaczenia.