Czytelnia / Teoria tłumaczenia

Wymiary tłumaczenia dosłownego i niedosłownego


Czy ekwiwalencja jest celem tłumaczenia?

Przekład dosłowny

Funkcja pierwszorzędna - nie
Funkcja drugorzędna - tak
Gatunek - tak
Styl - tak
Język/Tekst - tak


Przekład niedosłowny

Funkcja pierwszorzędna - tak
Funkcja drugorzędna - nd.
Gatunek - tak
Styl - nie
Język/Tekst - nie

Oceniając tłumaczenie, istotne jest, aby wziąć pod uwagę różnice pomiędzy tłumaczeniem dosłownym i niedosłownym. Oba rodzaje tłumaczenia stawiają inne wymogi w przypadku krytyki przekładu. Oceniając tłumaczenie dosłowne można pominąć użycie kodu kulturowego. Tłumaczenie niedosłowne jest bardziej “bezpośrednie” ponieważ tekst wyjściowy zostaje przetłumaczony według podanego schematu. Oceniając tłumaczenie niedosłowne, krytyk musi wziąć pod uwagę zastosowanie kodu kulturowego, aby móc odróżnić tłumaczenie niedosłowne i wersję niedosłowną.

Pojęcie kodu kulturowego może być rozumiane jako uchwycenie społeczno-kulturowych różnic, konwencji w zachowaniu i sposobie komunikacji, preferowanych stylów i norm dwóch społeczności. Różnic tych nie należy określać na drodze intuicji ale na podstawie empirycznej miedzykulturowej analizy. Jeżeli celem tłumaczenia niedosłownego jest osiągnięcie ekwiwalencji funkcjonalnej, należy dokładnie przeanalizować różnice kulturowe, zanim wprowadzimy zmiany w strukturze znaczeniowej tekstu wyjściowego. Nie warto zakładać, że teksty są zgodne pod względem kulturowym. Doskonałym przykładem są niemieckie i angielskie społeczności językowo-kulturowe, w których aspekt kulturowy został uwidoczniony poprzez kilka empirycznych analiz kontrastywno-pragmatycznych, w których priorytetem stały się angielskie i niemieckie kwestie komunikacyjne razem z kilkoma innymi wymiarami. Na podstawie różnych danych, tematów, materiałów metodycznych zgromadzonych podczas prowadzenia badań międzykulturowych w Niemczech i Angli można stwierdzić, że Niemcy preferują style retoryczne i mają konwencje zachowania komunikacyjnego. Anglicy są natomiast bardziej bezpośredni, klarowni, skupiają się na treści, wyrazistości i ustalonych czynnikach.

2.3. Pojęcie i funkcja kodu kulturowego

Pojęcie kodu kulturowego może być rozumiane jako uchwycenie społeczno-kulturowych różnic, konwencji w zachowaniu i sposobie komunikacji, preferowanych stylów i norm dwóch społeczności. Różnic tych nie należy określać na drodze intuicji ale na podstawie empirycznej miedzykulturowej analizy. Jeżeli celem tłumaczenia niedosłownego jest osiągnięcie ekwiwalencji funkcjonalnej, należy dokładnie przeanalizować różnice kulturowe, zanim wprowadzimy zmiany w strukturze znaczeniowej tekstu wyjściowego. Nie warto zakładać, że teksty są zgodne pod względem kulturowym. Doskonałym przykładem są niemieckie i angielskie społeczności językowo-kulturowe, w których aspekt kulturowy został uwidoczniony poprzez kilka empirycznych analiz kontrastywno-pragmatycznych, w których priorytetem stały się  angielskie i niemieckie kwestie komunikacyjne razem z kilkoma innymi wymiarami. Na podstawie różnych danych, tematów, materiałów metodycznych zgromadzonych podczas prowadzenia badań międzykulturowych w Niemczech i Angli można stwierdzić, że Niemcy preferują style retoryczne i mają konwencje zachowania komunikacyjnego. Anglicy są natomiast bardziej bezpośredni, klarowni, skupiają się na treści, wyrazistości i ustalonych czynnikach (patrz House, 1996; 1998).