Czytelnia / Teoria tłumaczenia

Wymowa odnosi się do grupy uczestników, adresatów, odbiorców i relacji pomiędzy nimi w kategoriach wzajemnego oddziaływania i dojrzałości emocjonalnej. Zawierają się w tym geograficzne i społeczne pochodzenie twórcy tekstu jak również intelektualna, emocjonalna i afektywna postawa (indywidualny punkt widzenia) w porównaniu z postawą, którą prezentuje. Ponadto, wymowa utrwala “stosunek społeczny” czyli różne style (formalny, konsultatywny i nieformalny). Tryb odnosi się do kanału komunikacyjnego - mówionego i pisanego (może on być “prosty” czyli “napisany po to, żeby go przeczytać” lub “złożony” czyli “napisany po to, żeby go wyrazić w inny sposób”). Tryb ma odniesienie także do potencjalnego i rzeczywistego poziomu udziału twórcy tekstu i jego odbiorcy.

Udział może być “prosty” - tak zwany monolog bez udziału odbiorcy tekstu, lub “złożony” - z użyciem różnych mechanizmów charakteryzujących dany tekst i obejmujących odbiorcę tekstu. Biorąc pod uwagę (językowo udokumentowane) różnice między tekstami pod względem mówionego i pisemnego środka przekazu, dostrzec można nawiązanie do empirycznie ustanowionych słowno-mówionych wymiarów postulowanych przez Biber (1998). Biber ukazuje wymiary, których językowe wybory mogą odzwierciedlać środki przekazu, tzn. nieodłączne w porównaniu z informacyjną produkcją tekstu, wyraźne w porównaniu z odniesieniem się do sytuacji i abstrakcyjne w porównaniu z nieabstrakcyjną prezentacją informacji.

Typy analizy językowo-tekstowej, w których odnaleziono cechy językowe w tekście wyjściowym i docelowym, w kategoriach takich jak pole semantyczne, wymowa i tryb, nie przyczyniły się do znalezienia jednoznacznej odpowiedzi na temat indywidualnej funkcji tekstu. Pojęcie “gatunku” włączone jest “przejściowo” do schematu analitycznego, jakby były to kategorie pola semantycznego, wymowy, trybu i funkcji tekstowej. Gatunek pozwala odnieść się do pojedynczego tekstu z przykładowej grupy tekstów, z którą dzieli pewne cechy wspólne. Kategoria gatunku jest tak samo ważna w przypadku analizy i oceny przekładu, jak rodzaje stylów (pole semantyczne, wymowa, tryb) oceny tekstu i kontekstu. Dzięki nim można ocenić indywidualne cechy na płaszczyźnie językowej. Aby lepiej scharakteryzować struktury i schematy, potrzebna jest inna analiza a mianowicie zastosowanie “gatunku”. Styl pozwala uchwycić relację między tekstami a ich “mikro-kontekstem”. Gatunek łączy teksty w “makro-kontekście” środowiska językowo-kulturowego, w którym oba teksty są zakorzenione. Styl i gatunek to semiotyczne systemy realizowane przez język, jako relacja pomiędzy gatunkiem i stylem. Język/tekst to relacja pomiędzy współzależnymi poziomami semiotycznymi w nawiązaniu do typu Hjelmslevian (“wyrażenie treści”), tzn. gatunek jest poziomem treści stylu, a styl jest poziomem wyrażania gatunku. Styl z kolei jest poziomem treści języka, gdzie język jest poziomem wyrażania stylu.

Model analityczny został przedstawiony na schemacie 1.

INDYWIDUALNA FUNKCJA - TEKSTU
STYL - GATUNEK
POLE SEMANTYCZNE - TRYB

Temat :

relacja uczestników - średni
działania społeczne
pochodzenie autora - prosty/złożony
pozycja
udział
relacje społeczne - prosty/złożony
postawa społeczna

JĘZYK/TEKST

Schemat 1. Analiza i porównania tekstu źródłowego z tłumaczeniem.


Podsumowując, powyższa analiza ukazuje profil tekstowy charakterystyczny dla poszczególnych funkcji tekstu. To czy dana funkcja tekstowa może być utrzymana zależy od rodzaju wykonanego tłumaczenia. Wyróżniamy dwa rodzaje tłumaczenia: dosłowne i niedosłowne. Poniższy fragment opisuje wspomniane rodzaje tłumaczeń.