Czytelnia / Teoria tłumaczenia

Niewidoczne w tłumaczeniu: Rola struktury tekstu

Abdolmehdi Riazi

tłum. Beata Gudz

Źródło:

 

Streszczenie

Powszechnie uważa się, że znajomość przez tłumacza języka wyjściowego i docelowego, jak również tematu  jest wystarczająca, aby powstał dobry przekład. Jednakże badania w polu analizy tekstu dowodzą, że rola struktury tekstu w tłumaczeniu wydaje się mieć kluczowe znaczenie. Dlatego też niniejszy artykuł stanowi wprowadzenie do różnych typów tłumaczeń, następnie historyczny przegląd dot. analizy tekstu i wreszcie opisy różnych sposobów podejścia do tej analizy. Dobrym przykładem będzie tu omówienie retorycznej struktury artykułów wstępnych gazet w języku angielskim i perskim i ich udział w tłumaczeniu specyficznego rodzaju tekstu. Zaznacza się, że artykuły wstępne w tych dwóch językach wykazują trzyczęściową strukturę wraz z "Lead," "Follow," and "Valuate", które sprawiają, że tłumaczenie tego specyficznego gatunku jest możliwe i bardziej wierne. Konkluzją artykułu będzie myśl, że analiza tekstu może przyczynić się oraz prowadzić do bardziej wiernych i trafnych tłumaczeń.

Wstęp

Powszechnie przyjmuje się, że tłumacze powinni spełniać trzy wymogi, aby z powodzeniem wykonywać swoją pracę, a mianowicie:

1) Znajomość języka oryginału,

2) Znajomość języka przekładu,

3) Znajomość tematu.

Opierając się na tym założeniu, tłumacz odkrywa sens poza formami języka wyjściowego (SL), aby uzyskać to samo znaczenie w języku docelowym (TL), używając form i struktur języka przekładu. To, co ulega zmianie w sposób naturalny to tzw. forma oraz kod, a bez zmian powinno pozostać znaczenie oraz przesłanie (Larson, 1984).

Dlatego też można rozpoznać najbardziej powszechną definicję przekładu, np. wybór najbliższego odpowiednika dla jednostki języka wyjściowego w języku docelowym. W zależności od faktu, czy postrzegamy tłumaczoną jednostkę słowną na poziomie słowa, zdania, czy ogólnego zamysłu, eksperci w tłumaczeniach rozpoznali trzy sposoby tłumaczenia:

- tłumaczenie na płaszczyźnie słowa (tłumaczenie dosłowne),

- tłumaczenie na płaszczyźnie zdania, oraz

- tłumaczenie na płaszczyźnie konceptów.

W pierwszym przypadku dla każdego słowa w języku wyjściowym szukamy odpowiednika w języku docelowym. Ten sposób tłumaczenia jest efektywny, szczególnie w tłumaczeniu fraz i nazw własnych, jak Narody Zjednoczone, Ministerstwo Edukacji, Struktura Głęboka itd. Jest to jednakże bardzo problematyczne w przekładzie na poziomie zdania z powodu różnic występujących w syntaksie języka wyjściowego i docelowego. Przetłumaczony tekst jako produkt takiego przekładu nie jest zazwyczaj ani jasny, ani komunikatywny, a czytelnicy będą mieli problemy, aby w szybki i łatwy sposób go zrozumieć.