Czytelnia / Teoria tłumaczenia

Podczas gdy opisywana jest niekompletność tekstu pisanego (a text troué), Ubersfeld nie może zrobić nic prócz podkreślenia wagi pracy z tekstem. Cytując jako przykład otwierającą scenę z Le Misanthrope Moliera, podkreśla, że czytelnik nie jest w stanie dowiedzieć się niczego o kontekście sytuacji z samego tekstu i może zadać sobie takie pytania: Ile postaci znajduje się na scenie? Kiedy i jak się tam dostali? Biegają czy nie? Kto śledzi kogo i jak? (Ubersfeld 1978b, 24). Aby odpowiedzieć na te pytania, czytelnik musi bardzo wnikliwie przeanalizować tekst i wziąć pod uwagę czas, w jakim rozgrywa się sztuka. Najważniejszą częścią analizy Ubersfeld jest podział na tekst pisany (T) i wykonanie sztuki (W), oraz tekst pełniący funkcję łącznika, który jest niezbędnym składnikiem produktu finalnego (T1). Dlatego też proponuje takie równanie T + T1 = W, gdzie T1 to tekst dający odpowiedź na pytania wynikające z niedokładności w T. Na koniec Ubersfeld stawia pytanie o granice tekstu pisanego i możliwości czytania między wierszami.

2. Tłumaczenie teatru

Mimo, że semiotycy szkoły praskiej oraz tacy eksperci, jak Kowzan i Ubersfeld proponują różne podejścia do badań nad teatrem, wszyscy się zgadzają, że tekst dramatyczny (pisany lub literatura właściwa) to tylko jeden z możliwych systemów tworzących spektakl, i dostrzegają, jak bardzo tekst jest warunkowany możliwością wykonania spektaklu. Taki stosunek do tekstu dramatycznego w semiotyce teatru nie tylko otworzył nowe możliwości dla badań nad teatrem i praktyki teatralnej, lecz także miał wielki wkład w rozwój nauk translacyjnych. Dyskusyjne pojęcia możliwości zagrania lub wykonania doprowadziły niektórych teoretyków przekładu do konieczności zmiany swoich przekonań dotyczących tłumaczenia tekstów teatralnych.

1. Poglądy Bassnett we wczesnych latach 80. XX wieku.

W latach 80. Susan Bassnett, podążająca za aktualnymi trendami w semiotyce teatru i dramatu, twierdziła, że teatr jest jednym z najbardziej zaniedbywanych obszarów tłumaczeniowych, głównie dlatego, iż coraz częściej tłumaczy się teksty dramatyczne w taki sam sposób jak prozę (1991b, 120-132).

Zakładając, że teatr powinien być postrzegany inaczej, Bassnett twierdzi, że tekst dramatyczny jest kompletną jednostką tylko wtedy, gdy jest wykonywany, ponieważ wówczas uwidacznia się jego cały potencjał. Jednak gdyby tekst teatralny musiał być odbierany inaczej, czyż tłumaczenie tekstu sztuki jako tekstu wyłącznie literackiego nie musiałoby być wykonane z uwzględnieniem jego funkcji w złożonym procesie odgrywania spektaklu? (1991b, 120). Próbując odpowiedzieć na to zasadnicze pytanie, Bassnett zapewnia, że nie można oddzielić tekstu od jego realizacji, ponieważ teatr jest tworzony przez dialektyczny związek pomiędzy tymi dwoma pojęciami. Biorąc pod uwagę argumentację Ubersfeld wykluczającą wyższość tekstu literackiego oraz odbioru spektaklu wyłącznie jako „przekładu”, Bassnett również potwierdza, że gdy tekst literacki otrzymuje uprzywilejowaną pozycję w stosunku do realizacji sztuki, może to prowadzić do błędnego zrozumienia, iż istnieje tylko jedna właściwa droga odbioru i wykonania tekstu (1981, 38). W takim przypadku tłumacz byłby ograniczony narzuconym z góry modelem przekładu, który można by ocenićpod względem wierności lub odejścia od tekstu pisanego (1991b, 120).

Po zapoznaniu się z teoriami semiotyków szkoły praskiej oraz Kowzana dotyczących pozajęzykowych i niby-językowych wymiarów tekstu teatralnego, Bassnett była jednym z pierwszych naukowców stwierdzających, że tłumacz specjalizujący się w teatrze musi brać pod uwagę dwa kryteria więcej niż tłumacz prozy lub poezji. Pierwszym kryterium jest możność wykonania lub zagrania 3, a drugim pytanie o funkcję tekstu (tłumaczenia). Drugie kryterium wywodzi się z pierwszego, ponieważ funkcja tekstu teatralnego zakłada, że tekst pisany jest częścią składową przedstawienia. Badając granice, do jakich pojęcie możności wykonania może być zastosowane w przekładzie teatralnym, Bassnett opisuje wagę tego pojęcia pod kątem zastosowania w przekładzie teatralnym. Z jednej strony możliwość wykonania rozgranicza ideę tekstu pisanego od fizycznego aspektu sztuki, ale z drugiej zakłada, że tekst teatralny zawiera w sobie pewne cechy umożliwiające wykonanie danego spektaklu: zakodowany system znaków. Bassnett twierdzi, że jeśli możliwość wykonania jest postrzegana jako warunek tłumaczenia teatralnego, tłumacz musi określić, które struktury są do zagrania i przetłumaczyć je na język docelowy (JD) – nawet jeśli wymusi to znaczne zmiany językowe i stylistyczne. To jest, oczywiście, coś, czego tłumacze innych dziedzin nie muszą brać pod uwagę.