Czytelnia / Teoria tłumaczenia

Aby usystematyzować i opisać znaki i systemy teatralne, Kowzan dokonuje pierwszego podziału na znaki naturalne i sztuczne. Naturalne to te, które zachodzą bez ludzkiego udziału, dzieją się mimowolnie (np.: błyskawica jest znakiem zbliżającej się burzy, gorączka oznaką choroby itp.). Znaki sztuczne zależą od działalności człowieka, od jego woli zasygnalizowania lub zakomunikowania czegoś (1968a, 68; lub 1968b, 59). Taki podział nie jest w żadnym razie ostateczny, lecz posłużył Kowzanowi do sformułowania dodatkowej zasady: „usztuczniania” na pozór naturalnych znaków scenicznych.

"Le spectacle transforme les signes naturels en signes artificiel (l'éclair), il a donc le pouvoir d'«artificialiser» les signs. Même s'ils ne sont dans la vie que réflexes, ils deviennent au théâtre des signes volontaires. Même si, dans la vie, n'ont pas de fonction communicative, ils l'obtiennent nécessairement sur la scène” (1968a, 68).

„ Spektakl zmienia znaki naturalne na sztuczne (błyskawice), a więc „usztucznia” znaki. Nawet jeśli w życiu codziennym są tylko błyskiem światła, w teatrze stają się znakami świadomymi. Nawet jeśli nie spełniają funkcji komunikacyjnej w życiu codziennym, otrzymują ją na scenie” (1968b, 60).

Kiedy Kowzan zapewnia, że dane zjawisko pełni określoną funkcję na scenie do momentu, w którym stosunek do tego co oznacza jest postrzegany jako zamierzony, w zasadzie parafrazuje prawo „scenicznej semiotyzacji” autorstwa Bogatyrëva, Veltruský’ego i Honzla.

Oprócz próby podania definicji i charakterystyki znaków, Kowzan proponuje również sposób określania podstawowych elementów budujących teatr za pomocą trzynastu systemów znaków. Te systemy tworzą dwie kategorie znaków, słuchową i wizualną, ulokowanych wewnątrz aktora lub poza nim, istniejących w czasie i przestrzeni. Po głębszej analizie można te znaki podzielić na pięć kategorii (1968a, 83; 1968b, 73; i 1975, 172):

1. Znaki słuchowe, stanowiące część tekstu mówionego, są emitowane przez aktora i istnieją tylko w czasie. Takimi znakami są słowa (1 system) oraz intonacja (2 system).

2. Znaki wizualne, określane jako „ekspresja ciała”, ulokowane są w aktorze i istnieją w czasie i przestrzeni. Takimi znakami jest mimika (3 system), gesty (4 system) i ruch (5 system).

3. Znaki wizualne, określane jako „wygląd zewnętrzny aktora”, ulokowane są w aktorze, ale istnieją tylko w przestrzeni.

4. Znaki wizualne, określane jako „wygląd sceny” (lub aspect du lieu scénique), ulokowane są poza aktorem i istnieją w czasie i przestrzeni. Takimi znakami są rekwizyty (9 system), sceneria (10 system) i oświetlenie (11 system).

5. Znaki słuchowe, określane jako „dźwięki nieartykułowane” (lub effets sonores non articulés), ulokowane są poza aktorem i istnieją tylko w czasie. Takimi znakami są: muzyka (12 system) i efekty dźwiękowe (13 system).

4. Anne Ubersfeld

Anne Ubersfeld jest kolejnym semiotykiem podzielającym opinię, że istnieje jeden system lingwistyczny składający się ze współzależnych systemów, które tworzą spektakl. W swojej Lire le théâtre (1978b) Ubersfeld zwraca uwagę na dwie istotne sprawy: po pierwsze, żadne pojęcie związane z teatrem nie może istnieć bez tekstu pisanego oraz jego wykonania. Po drugie, tekst pisany nie jest kompletny (troué) sam w sobie. Zakładając, że teatr składa się z dialektycznego związku pomiędzy tekstem (pisanym) a wykonaniem, Anne Ubersfeld twierdzi, że nie można rozdzielić tych dwóch pojęć i zauważa, jak bardzo sztuczny podział doprowadził do wyższości tekstu pisanego1. Jej zdaniem źródłem problemu jest odbiór sztuki jako „przekładu”. Taka sytuacja oparta głównie na zasadzie ekwiwalentów pomiędzy tekstem pisanym a realizacją sztuki wspiera przekonanie, że kontekst wyrażenia pozostanie niezmieniony podczas transferu znaków z systemu lingwistycznego do wykonania sztuki (Ubersfeld 1978b, 15-16). Takie podejście jest bardzo niebezpieczne, twierdzi Ubersfeld, ponieważ prowadzi do założenia, że istnieje jedyny prawidłowy sposób odczytu, a co za tym idzie interpretacji tekstu. Każda zmiana wprowadzona przez reżysera może spotkać się z krytyką, która oceni jego „przekład” jako mniej lub bardziej oddalony od normy – w tym przypadku tekstu pisanego. Nawiązując do Ubersfeld, pojęcie teatru, które rozdziela tekst pisany od wykonania z pewnością doprowadzi do krytyki każdego, kto zakwestionuje czystość tekstu pisanego.