Czytelnia / Teoria tłumaczenia

A oto przykład elipsy:

Joan przyniosła goździki, a Catherine trochę zielonego groszku.
(W drugiej części zdania czasownik „przyniosła” został pominięty).

Koniunkcja wiąże się z użyciem wskaźników syntaktycznych, które łączą zdania, części zdań i poszczególne części tekstu w całość. W odróżnieniu do referencji czy substytucji, zastosowanie koniunkcji nie obliguje czytelnika do odnalezienia brakujących informacji poprzez wyszukiwanie ich w innych częściach tekstu, czy też przez uzupełnianie luk strukturalnych. Koniunkcja sygnalizuje mu, w jaki sposób ma powiązać znane już informacje z tekstu z tymi, o których dopiero zostanie poinformowany. Poniżej znajduje się niewielka liczba ogólnych związków, które tworzą konektory oraz przykłady ich zastosowania w konkretnych przypadkach. Są to na przykład:

  • spójniki równoznaczne: i, lub, także, w dodatku, co więcej, poza tym, podobnie, natomiast, na przykład,
  • spójniki przeciwstawne: ale, mimo to, jednakże, natomiast, z drugiej strony, niemniej (jednak), w każdym razie, właściwie,
  • spójniki przyczynowe: więc, wskutek tego, wynika z tego, z powodu, ponieważ, w tych okolicznościach, z tego też powodu,
  • spójniki kontynuujące: teraz, oczywiście, więc, w każdym razie, z pewnością, w końcu.

Kohezja leksykalna odnosi się do roli, jaką odgrywa wybór słownictwa w tworzeniu związków w obrębie tekstu. Odrębna jednostka leksykalna nie posiada per se funkcji kohezyjnej, jednakże każda jednostka może utworzyć związki kohezyjne z innymi elementami danego tekstu. Mówi się, że kohezja leksykalna odnosi się do każdego przypadku, w którym użycie jednostki leksykalnej przywołuje znaczenie poprzedniego elementu. Halliday i Hasan proponują podział kohezji na dwie główne kategorie, a mianowicie reiterację i kolokację. Reiteracja dotyczy powtórzenia jednostek leksykalnych. Powtórzonym elementem może być poprzedni element, synonim, bliski synonim, hiperonim, czy też dowolny wyraz, na przykład:

Chłopiec wspina się na drzewo.

Ten chłopiec spadnie z drzewa, jeśli nie będzie na siebie uważał. (powtórzenie)
Ten młodzieniec spadnie z drzewa, jeśli nie będzie na siebie uważał. (synonim)
To dziecko spadnie, jeśli nie będzie na siebie uważać. (hiperonim)
Ten idiota spadnie z drzewa, jeśli nie będzie na siebie uważał. (dowolny wyraz)

Reiteracja nie oznacza referencji, gdyż nie zawsze odnosi się ona do tego samego elementu leksykalnego. W modelu Hallidaya i Hasan kolokacja jest podklasą kohezji leksykalnej i dotyczy każdego przypadku jednostek leksykalnych, które są łączą się ze sobą w pewien sposób.

Halliday i Hasan proponują następujące przykłady skojarzeń, przyznają jednak, że istnieją też inne przypadki, których nie da się jednoznacznie zdefiniować, a ich istnienie jest odczuwalne. Przykładem na to może być:

  • apozycja znaczenia: chłopiec/dziewczyna, miłość/nienawiść, czy rozkazywać/być posłusznym,
  • skojarzenia par słów ze zbioru uporządkowanego: wtorek/czwartek, sierpień/grudzień, dolar/cent, 
  • skojarzenia par słów z nieuporządkowanych zbiorów leksykalnych, czyli: połączenia częściowo-całościowe; samochód/rozbić, ciało/ramię, rower/koło, połączenia całościowo-całościowe; usta/podbródek, zwrotka/chór, oraz kohiponimy; czerwony/zielony (kolor), krzesło/stół (mebel),
  • połączenia oparte na tradycyjnym pojawianiu się obok siebie pary słów (kolokacja właściwa), na przykład: deszcz, padać, ulewny, mokry, włosy, kręcić się, fale itd.