Czytelnia / Teoria tłumaczenia

Hermes – bóg tłumaczy

Starożytność tłumaczenia ustnego: fakty a spekulacje

Część 2

Alex Gross

tłum. Barbara Sobieszuk

Źódło:

 

Niniejszy artykuł ma na celu zaprezentowanie dowodów na to, że tłumaczenie ustne było dość powszechne w starożytności, a tłumacze ustni odgrywali istotą rolę w tym okresie. Jednak obecnie ich rola nieco się zmieniła.

Przez pojęcie „tłumaczenie ustne" rozumiem pośrednictwo w rozmowie w dwóch różnych językach lub dwóch znacząco różniących się wariantach tego samego języka.

Na początku postaram się dokonać zróżnicowania pomiędzy faktami a spekulacjami bazującymi na faktach, pokażę również, jak doszedłem do tych spekulacji dotyczących jednak bliskiej nam ery.

Czasami możemy spotkać się z nie do końca zasadnym określeniem tłumaczenia ustnego jako „drugiego najstarszego zawodu". Postaram się przedstawić niepodważalne argumenty uzasadniające użycie tego określenia.

Należy nadmienić, że tłumaczenie ustne jest niewątpliwie „przodkiem" tłumaczenia pisemnego (w gruncie rzeczy starożytni Rzymianie i Grecy nie różnicowali słów „tłumacz ustny" i „tłumacz pisemny").

Gdy nie posiadano wiedzy na temat pisemnej formy języka, jedynym sposobem komunikacji w dwóch różnych językach było tłumaczenie ustne.

Oczywisty powinien być fakt, iż tłumaczenie ustne musiało istnieć w starożytności, jednak główną przeszkodą w jego uznaniu są współczesne procedury naukowe, zgodnie z którymi dla poparcia ważnej hipotezy niezbędne są wzmianki lub przypisy (oczywiście żaden zapis dotyczący wczesnych początków tłumaczenia ustnego nie istnieje).

Mimo to spróbuję omówić trzy różne argumenty potwierdzające prawdziwość tego zdania:

  1. Dowód ustny, pochodzący z pierwszych słów oznaczających „tłumaczenie pisemne" i „tłumaczenie ustne".
  2. Dowód pośredni, potwierdzający ciągłość procesu językowego w prehistorii i historii.
  3. Prawdopodobnie najbardziej niezwykły, zachowany dowód z przeszłości, znaleziony we współczesnych przedpiśmiennych społeczeństwach, do pewnego stopnia nawiązujący do warunków, jakie panowały w przedpiśmiennych społeczeństwach w prehistorii.

Istnieje wiele dowodów ustnych. Zapewne najbardziej przekonującym jest starogreckie słowo hermeneus, które według leksykonu Liddella i Scotta oznacza zarówno „tłumacza ustnego", jak i „tłumacza pisemnego".