Czytelnia / Teoria tłumaczenia

Jest to ekstremalna forma wolnego tłumaczenia zawierająca nadmiar chińskich idiomów i archaicznych zwrotów, parafrazowanie źródłowych obrazów kulturowych, zmianę idiomów języka źródłowego na ich chińskie odpowiedniki i bezzasadną zmianę zwrotów niemetaforycznych na metafory. Dla Sun Zili (1996: 45-6), guihua odnosi się do „zmiany idiomatycznego języka źródłowego na idiomatyczny język docelowy”, a yihua oznacza „przyjęcie nowych słów i wyrażeń z obcych prac”.

Definicje podane przez Liu i Sun nie różnią się znacząco od tego, jak ludzie rozumieją dosłowne i wolne tłumaczenie. Natomiast Zhu Zhiyu (2001:4) otwarcie twierdzi, że „tłumaczenie dosłowne generalnie należy do egzotyzacji, a wolne jest formą udomowienia”. W obecnych dyskusjach niektórzy sądzą, że guihua/yihua wymagają spojrzenia kulturowego na tłumaczenie, podczas gdy pojęcia „dosłowne/wolne tłumaczenie” odnoszą się wyłącznie do czynników lingwistycznych. Jednak trudno jednoznacznie stwierdzić, czy tłumaczenie drugą metodą eliminuje problemy kulturowe.

Dla Venutiego (1995:20), metoda udomawiania jest „etnocentryczną redukcją tekstu obcego do wartości kulturowych języka docelowego, prowadzącą autora z powrotem do domu”. Wiąże się z tłumaczeniem płynnym, które zostało napisane we współczesnym i powszechnie używanym standardowym angielskim. Jest łatwo rozpoznawalne i zrozumiałe, „zapoznane” i udomowione. W skrócie, używa się standardowego języka docelowego, a nie jego odmiany.

Egzotyzacja tłumaczenia wymaga wyboru obcego tekstu i stworzenia dyskursu tłumaczeniowego. Tłumacz decydujący się na egzotyzację może użyć „strategii dyskursywnej, dzięki której odbiega się od panującej hierarchii dominującego dyskursu (np. archaizacji), także poprzez wybór do tłumaczenia tekstu sprzecznego z współczesnym kanonem literatury obcej w języku docelowym” (148; 310). Jako przykładowych tłumaczy stosujących egzotyzację Venuti podaje Pounda, Newmana i siebie samego. Główną cechą tej strategii wydaje się archaizacja (195).

Pojęcia udomowienia i płynnego tłumaczenia Venutiego są podobne do chińskiego guihua, lecz egzotyzacja i obcość widocznie różnią się od yihua.     

Po pierwsze, yihua odnosi się do wierności poprzez zachowanie lingwistycznych i kulturowych cech tekstu źródłowego, a u Venutiego niewierność tekstowi źródłowemu to także rodzaj egzotyzacji. Twierdził na przykład, że jego angielska wersja wiersza De Angelisa poddana egzotyzacji nie tylko zakwestionowała dominującą w anglo-amerykańskiej kulturze estetykę, lecz także zdecydowanie odbiegała od włoskiego pierwowzoru. Niektóre cechy stosowanej przez niego składni czynią tłumaczenie dziwniejszym niż włoski tekst źródłowy.  (291-2)

Po drugie, yihua wymaga poszanowania dla kultury tekstu źródłowego, podczas gdy Venuti nie popiera przywiązywania zbytniej wagi do doceniania każdej obcej kultury bądź metafizycznego pojęcia obcości jako podstawowej wartości. Dla niego tekst obcy jest o tyle uprzywilejowany przy egzotyzacji tłumaczenia, o ile umożliwia zmianę kodu kulturowego języka docelowego, by jego wartość była kluczowa, w zależności od kształtu kultury, na którą się tłumaczy. (42) „Stąd dosłowne tłumaczenie jest egzotyzacją tylko dlatego, że przybliżenie tekstu obcego wymaga odejścia od dominujących krajowych wartości” (146). Wydaje się to sprzeczne z powszechnym chińskim założeniem, że egzotyzacja to zawsze sposób na respektowanie kultur innych ludzi.     

Po trzecie, guihua/yihua odnoszą się tylko do konkretnych metod tłumaczeniowych, podczas gdy udomawianie/egzotyzacja wymagają także ostrożnej selekcji tekstów do tłumaczenia. Tłumacze stosujący egzotyzację wybierają teksty, które „kwestionują współczesne kanony literatury obcej w języku docelowym” i „ wybór obcego tekstu do tłumaczenia może tak samo zmieniać kulturę języka docelowego, jak stworzenie nowej strategii dyskursywnej (p.186)”.