Czytelnia / Teoria tłumaczenia

Chińscy badacze zajmowali się guihua/yihua jeszcze przed pracą Venutiego (1995) i używali różnych angielskich pojęć, dlatego można wywnioskować, że zarówno asymilacja/alienacja, jak i udomowienie/egzotyzacja używane są jako tłumaczenia chińskich guihua/yihua. W dzisiejszych rozważaniach preferowany jest drugi wariant. Wcześniejsze dyskusje nie toczyły się  pod bezpośrednim wpływem prac Venutiego.      

Pojawienie się guihua/yihua w dyskusjach tłumaczy chińskich jest rezultatem kilku czynników. Po pierwsze, chińska polityka otwierania się na świat zewnętrzny i zmiana podejścia ludzi do innych kultur wywołały zwiększone zainteresowanie zachodnią nauką. W tłumaczeniach przejawia się to w potrzebie zachowania obcych elementów, zarówno lingwistycznych, jak i kulturowych.

Po drugie, ‘entuzjazm kulturowy’ w chińskich kręgach akademickich w połowie lat 80. i przeniesienie go na płaszczyznę nauk o językach obcych we wczesnych latach 90. wywołały zwiększone zainteresowanie elementami kulturowymi w tłumaczeniach. Dyskusja o zhiyi/yiyi (dosłowne/wolne tłumaczenie) zmieniła się w debatę o guihua/yihua, ponieważ dla niektórych ta druga odnosi się do czynników kulturowych.

Zwiększa się zapotrzebowanie na respektowanie obcych kultur w tłumaczeniach na chiński. Po trzecie, dla niektórych, kreatywność naukowa wiąże się częściowo z wymyślaniem bądź używaniem nowych pojęć. Gorące filozoficzne debaty o alienacji (yihua) w latach 80. (Gu Zhengkun, 1998: 20) przyniosły badaczom tłumaczeń modne pojęcia, które mogą zapożyczać. Potwierdza to fakt, że w niektórych dyskusjach nic się nie zmienia prócz terminologii.

Venuti twierdził, że techniki udomawiania stosowano już od czasów Rzymian, gdy tłumaczenie było rodzajem podboju, a łacińscy tłumacze nie tylko usuwali z tekstów obce elementy kulturowe, ale także dodawali aluzje do kultury rzymskiej i zamieniali imiona greckich poetów na własnych, prezentując tłumaczenie jako tekst napisany oryginalnie po łacinie.

Strategia udomawiania została po raz pierwszy sformułowana w niemieckiej kulturze na początku XIX wieku przez Friedricha Schleiermachera. (Baker, 1998: 240-244) Ostatnio odżyła na francuskiej scenie kulturowej charakteryzującej się postmodernistycznym rozwojem filozofii, krytyki literackiej, psychoanalizy i teorii społecznej, znanej jako ‘poststrukturalizm’ (Venuti, 1995: 20).

W skrócie, egzotyzacja i udomowienie (foreignization i domestication) to neologizmy wymyślone przez Venutiego na podstawie badań nad zachodnią historią tłumaczeń i teoriami przekładu. Chińskie debaty nad yihua i guihua są rozwinięciem debat nad dosłownym i wolnym tłumaczeniem z lat 20. i 30. Guihua to tradycyjne chińskie pojęcie, a yihua jest zapożyczeniem z zachodniej filozofii. Nie są to jednak zapożyczenia z Lawrenca Venutiego.

2. Różne odniesienia dla dwóch par pojęć

Wcześniejsze dyskusje i znaczący procent obecnych rozmów na temat yihua/guihua nie różniły się zbytnio od tych na temat tłumaczenia dosłownego/wolnego. Lu Xun (1935), który jako pierwszy mówił o guihua w kontekście tłumaczeń, nie zdefiniował tego pojęcia, lecz podał przykład japońskiego tłumacza, którego przekład był bliski parafrazy. (Luo Xinhang, 1984:301) Liu Yingkai (1987/1994:269-282), inicjator debaty o guihua/yihua w latach 90. twierdził, że guihua oznacza zmianę języka źródłowego – „gościa,” na język idiomatyczny, czyli „gospodarza”, tak aby tłumaczenie wyglądało znajomo i brzmiało płynnie, nie wywołując uczucia obcości.