Czytelnia / Teoria tłumaczenia

Egzotyzacja/udomawianie i yihua/guihua: praca kontrastowa

He Xianbin

tłum. Stanisław Dunin

Źródło:

 

Fragment: Debata dotycząca egzotyzacji i udomawiania jest w środowisku chińskich tłumaczy bardzo zacięta. Analiza dowodzi, że pojęcia używane przez chińskich badaczy i Venutiego wyglądają podobnie, ale mają inne pochodzenie, znaczenia i są używane w różnych kontekstach i dla odmiennych celów. Nie odnoszą się do tego samego.

Słowa klucze: Egzotyzacja, udomawianie, porównanie, terminologia

Debata nad tym, czy tłumaczenie powinno być zorientowane na tekst źródłowy, czy docelowy toczyła się od czasów Cycerona aż po XXI wiek, będąc w ostatniej dekadzie w Chinach w centrum dyskusji. Ten artykuł dokonuje porównania ‘egzotyzacji/udomawiania’ (foreignization/domestication) i yihua/guihua, dwóch najpopularniejszych par słów dzielących środowiska tłumaczy angielskiego i chińskiego.

1. Różne źródła egzotyzacji/udomawiania i yihua/guihua.

Obecnie większość chińskich badaczy używa egzotyzacji/udomawiania (foreignization/domestication) jako ekwiwalentów yihua/guihua. Czy chińska debata rozpoczęła się wraz z Venutim (1995)?

Przegląd historii pokazuje, że Lu Xun użył pojęcia guihua (asymilacja lub adaptacja) w odniesieniu do tłumaczeń już w 1935. Natomiast słowo yihua pojawia jest w słowniku współczesnego chińskiego Dictionary of Modern Chinese, wydanym w 1978 i przedrukowanym w 1991. Oznacza to, że oba pojęcia nie są współczesnymi zapożyczeniami z Zachodu. Więc jak należy tłumaczyć yihua/guihua, gdy używa się ich w dyskusjach tłumaczeniowych?

Przeszukanie trzech tomów An Index to The Articles on Foreign Language Studies (1949-1989), (1990-1994), (1995-1999) wykazało, że pierwszą chińską pracą tłumaczeniową ze słowem yihua w tytule była: „Cultural Factors in Translation: Guihua and Yihua” („Czynniki kulturowe w tłumaczeniach: Guihua i Yihua”) z 1998, autorstwa Guo Jainzhonga,   opublikowana w drugim numerze Foreign Languages, trzy lata po publikacji Venutiego (1995) The Translator’s Invisibility, w której przedstawił pojęcia egzotyzacji i udomawiania.

Jednak, według Guo, tłumaczenia yihua i guihua na angielski znaczą „alienacja” i „adaptacja”; przy okazji cytuje też pojęcie „opornego tłumaczenia” z artykułu Venutiego (1991) „Translation as a Social Action” („Przekład jako działanie społeczne”) przedstawionego na konferencji na Uniwersytecie Stanu Nowy York w Binghamton.

Poszukiwania w Net of Chinese Academic Jurnals (Sieci Chińskich Dzienników Akademickich) z „yihua” jako słowem kluczem wykazały, że w 1994 Wang Bingquin (1994:45) użył pojęć yihua/guihua, by skomentować tłumaczenie Biblii z rosyjskiego na chiński, choć słowa te nie pojawiły się w tytule jego pracy. Guihua/yihua było jednym z dziesięciu tłumaczeniowych paradoksów w pracy Sun Zili (1996:45-6). Sun nie cytował żadnych zagranicznych autorów, a Wang, rosyjski profesor, w ogóle nie przedstawił bibliografii.