Czytelnia / Teoria tłumaczenia

Dobre tłumaczenie: sztuka, rzemiosło czy nauka?

Mahmoud Ordudary

tłum. Krystyna Furman

Źródło: 

 

Streszczenie

Tłumaczenie umożliwiło w ciągu wieków komunikację międzyjęzykową. W kategoriach teoretycznych nazywane jest nauką, natomiast w sensie praktycznym, odnosi się ono w większym stopniu do sztuki. Nie jest istotne jednak, czy tłumaczenie postrzegamy jako naukę, sztukę czy rzemiosło – ważne, aby dobry przekład spełniał te same funkcje w języku docelowym co oryginał w języku źródłowym.

Słowa klucze:kultura, język źródłowy, język docelowy, tłumaczenie.

1. Wstęp

Człowiek na przestrzeni dziejów starał się stosować różne metody komunikacji, które pozwalały mu korzystać z doświadczeń innych narodów, a następnie usiłował zachować zdobytą wiedzę dla kolejnych pokoleń. By zaspokoić potrzeby komunikacji, wykorzystano jej najbardziej efektywne narzędzie, czyli język. Wprawdzie różnorodność języków na świecie stanowi poważną przeszkodę w porozumieniu, istniejejednak możliwość jej pokonania właśnie dzięki tłumaczeniu, które ułatwia komunikację pomiędzy różnymi narodami.

2. Czym jest tłumaczenie?

Czym jest tłumaczenie? Słownik „Webster's New World Dictionary” podaje następującą definicję angielskiego czasownika „translate” (tłumaczyć):

  1. przenosić z jednego miejsca lub stanu w inne; przekładać, a) Teologia: nie umierając, zostać wziętym bezpośrednio do nieba, b) Kościół: przenieść (biskupa) z jednego biskupstwa do innego; również: przenieść (ciało świętego bądź relikwie) z miejsca pochówku w inne;
  2. wyrazić coś słowami w innym języku;
  3. zmienić środek wyrazu lub formę, aby zrealizować określone idee;
  4. powiedzieć innymi słowami, ująć inaczej lub sparafrazować dla wyjaśnienia;
  5. przekazać (wiadomość telegraficzną) za pomocą automatycznych środków przekazu (cytat za Yazdunpanuh, 2000:1).

Lewis (1958:265) dowodzi, że angielski czasownik „translate” pochodzi z łacińskiego wyrażenia „trans+latus”, co oznacza „przeniesiony”. Foster (1958:1) postrzega tłumaczenie jako akt transferu, w którym zawartość tekstu została przeniesiona z języka źródłowego na język docelowy. Również Catford (1965:20), nie uwzględniając aspektu kulturowego, wskazuje, iż „tłumaczenie jest procesem zamiany materii tekstu w jednym języku na ekwiwalentną materię tekstu w drugim języku”.

Sedno tej definicji tworzy pojęcie ekwiwalentnej materii tekstu, jednakże nie jest jasne, jaki typ ekwiwalencji Catford miał na myśli. Levy (1967:148) uważa, że „tłumaczenie to proces komunikacji, którego celem jest przekazanie wiedzy oryginału czytelnikowi z innego kręgu językowego". Prezentując podobne stanowisko, Savory (1968:37) twierdzi, że tłumaczenie jest wtedy możliwe, jeżeli zostanie znaleziony ekwiwalent myśli, która znajduje się poza różnymi wyrażeniami werbalnymi.