Czytelnia / Teoria tłumaczenia

Alegoria w arabskich wyrażeniach związanych z mową i milczeniem

 

Hasan Ghazala

tłum. Anna Bolibok


Streszczenie

Przeprowadzono wiele wnikliwych badań nad alegorią w klasycznym języku arabskim. W głównej mierze zwrócono uwagę na estetyczne, retoryczne, semantyczne i krasomówcze aspekty alegorii. Jednak wciąż należałoby przyjrzeć się bliżej jej strukturze stylistycznej i konotacjom, jak również możliwości przetłumaczenia na język angielski, co może dużo wyjaśnić. Z pewnością otrzymalibyśmy dzięki temu wiele ogólnych informacji na temat wyrażeń alegorycznych oraz możliwości ich przekładu na język angielski.

Dlatego też poniższa praca ma dwa cele: analizę wyrażeń alegorycznych od strony stylistycznej i wykazanie, jak ważną rolę odgrywa ten aspekt podczas przekładu na język angielski. Aby to osiągnąć, w całej pracy prezentowane są wyrażenia alegoryczne związane z mową i milczeniem, z różnych stylistycznych i tłumaczeniowych perspektyw. Kilka interesujących, czasami zaskakujących spostrzeżeń dotyczących tych wyrażeń, związków pomiędzy nimi, ich funkcji i wywoływanych efektów, mających wywrzeć wrażenie na czytelniku, zostało omówionych poniżej. W artykule zwrócono również uwagę na to, w jaki sposób czynniki te mogą zostać zauważone (czy też pominięte lub oddane w niewłaściwy sposób) podczas przekładu.

Wśród znakomitych postaci, prowadzących badania w tej dziedzinie znajdują się At Al-Jurjani (1982 and 1983); Ibn Jinni (1980); Ath-tha'alibi (1981); Az-zamakhshari (1990); El-Yaziji (1970); i wielu innych. W głównej mierze zwracali oni uwagę na estetyczne, retoryczne, syntaktyczne/gramatyczne, semantyczne i sugestywne aspekty alegorii. Dlatego też niewiele pozostaje do dodania. Jednak wciąż należy bliżej przyjrzeć się ich strukturze stylistycznej, konotacjom, jak również przetłumaczalności na język angielski, co moim zdaniem wyjaśniłoby wiele nieporuszanych dotąd kwestii. Ważne jest odkrycie ich tajemnic, co dostarczy wielu ogólnych informacji dotyczących samych wyrażeń alegorycznych, jak również ich przekładu. Taki właśnie jest cel poniższej pracy, która koncentruje się na stylistyce i przekładalności arabskich wyrażeń alegorycznych związanych z mową i milczeniem.

Nasuwają się w tym momencie dwa pytania: Czy możliwe jest przetłumaczenie alegorii? I czy uzasadnione jest tłumaczenie w przeciwną niż zazwyczaj stronę, tzn. z języka ojczystego L1 na język obcy L2, zamiast z języka obcego na język ojczysty? Odpowiadając na pierwsze pytanie, niektórzy teoretycy, jak Quillard (1998) uważają, że przekład gier słów, wieloznaczności i humoru nie jest możliwy (być może podążają oni za mocnym przekonaniem Nabokova, który twierdzi, że poezja jest nieprzetłumaczalna – więcej szczegółów i zastrzeżeń, czytaj Connolly 1998).

Stwierdzenie to jest dosyć dziwne, jako że w praktyce wyrażenia tego typu są niemal codziennie przekładane w obrębie prawie wszystkich istniejących języków, mimo że stopień akceptacji i wierności ich tłumaczenia podlega dyskusji. Zgadzam się z Newmarkiem, że „...wszystko bez wyjątku da się przetłumaczyć; tłumacz nie może stwierdzić, że jakiś utwór jest nieprzetłumaczalny.” (1988, 6). Wprawdzie zrozumienie i tym samym przekład alegorii jest trudny, gdyż może być tajemnicza, trudna do zdefiniowania, niejasna, czy też myląca (więcej szczegółów na temat problemów w tłumaczeniu idiomów, czytaj również Baker 1992, 68-69), ale z całą pewnością nie jest on niemożliwy. Wierzę, że można z powodzeniem przetłumaczyć alegorię, dowodem na to są tysiące dobrych przekładów, w szczególności poezji oraz innego rodzaju tekstów zawierających alegorię, jak również przykłady zawarte w tym artykule.