Czytelnia / Teoria tłumaczenia

7. „قول صائب” [qawlon saa'eb] Dosł.: „Trafne powiedzenie”: "Właściwe powiedzenie", „Dobrze powiedziane”. Wyrażenie to jest niezmiernie cenione, ponieważ doskonale dociera do odbiorcy, uderzając w samo sedno. Ma ono charakter metafory: jest porównywane do strzały, która trafia w dziesiątkę, co dowodzi, że jest ono idealne. W tym przypadku celem jest cała prawda o drugiej osobie lub o czymś. Podobne wyrażenie brzmi: „أصاب كبد الحقيقة” [asaaba kabida l-haqeeqah] Dosł.: „Trafił w wątrobę prawdy”: „Trafił w serce sprawy”, w którym słowo „wątroba” symbolizuje sedno prawdy. Jednak prawda posiada serce i wątrobę tylko w sensie alegorycznym. Powstający w tym przypadku obraz może być więc trochę skomplikowany. Wątroba jest tak samo ważna dla ludzkiego organizmu jak serce, dlatego gdy zostanie zraniona,człowiek umiera. Analogicznie do tego, gdy trafi się w samo sedno prawdy, staje się ona jasna i dostępna dla wszystkich. Ten obraz prawdy sprawia, że staje się łupem, gdy trafimy w samo sedno, zabijamy ją i możemy do niej dotrzeć. Jednak wyrażenie to nie budzi negatywnych konotacji związanych z prawdą; wręcz przeciwnie, niesie wyjątkowo pozytywne skojarzenia. Obraz uderzenia w samo sedno jest preferowany w szczególności w klasycznym języku arabskim i jego kulturze.

 

„Sedno sprawy” i „strzał w dziesiątkę” to powszechne w języku angielskim konotacje, które doskonale oddają znaczenie oryginału. O ile mi wiadomo, nie istnieje w angielskim odpowiednik ostatniej arabskiej metafory na temat „prawdy”.

 

8. „لا فض فوك/يسلم فمك(تمك)(عا)” [la fudda fooka/dslam fammak (tmmak) (col.)] Dosł.: „Oby twoje usta nigdy nie zostały zaklejone”, „Niech twoje usta będą bezpieczne”: „Dobrze powiedziane”,„Jak dobrze mówiłeś”. W tym przypadku alegoria wynika z użycia słowa „usta”, które przywodzi na myśl mówienie, jak również z prośby odbiorcy skierowanej do osoby mówiącej, aby jej usta nigdy nie zostały zaklejone, po to, żeby mogła nieustannie ładnie mówić. Te dwa wyrażenia służą jako komentarz wyjątkowo korzystnego stwierdzenia. Stanowią one ogromną pochwałę kogoś, kto mówi słusznie i dokładnie to, czego oczekujemy.

 

Interesujące, że pierwsze zdanie zawiera podwójną alegorię. To znaczy, oprócz użycia słowa „usta”, które kojarzy się z mówieniem, można zaobserwować użycie słowa, „fudda” „zaklejone”, razem mają one znaczenie metaforyczne, usta zostają porównane dokoperty, która zazwyczaj jest dokładnie zamknięta, lub, innymi słowy, tak zaklejona, aby nikt jej nie otworzył. Odbiorca ma nadzieję, że usta nigdy nie zostaną „odklejone”, zatrzymując w ten sposób w środku miłe słowa, które wydostaną się na zewnątrz wraz z ich kolejnym otwarciem.

 

Angielski ekwiwalent „dobrze powiedziane” nie zawiera w sobie żadnej alegorii, jednak wiernie oddaje znaczenie oryginału, zachowując charakter miłej pochwały. Co więcej, przekład jest rzeczowy, zwięzły, wyraźny i na temat; i tak samo jak oryginał, przywodzi na myśl pochwałę przychylnego oświadczenia.

 

9. „القول ينفُذ ما لا تنفُذ الإبر” [al-qawlu yanfuthu maa laa tanfuthu l-ibaru] Dosł.: „Mowa przeniknie tam, gdzie szpilka nie może”: „Mowa jest tak przeszywająca jak szpilka”. Metafora ta jest wzięta prosto z życia, słowa mogą dotrzeć do serca, a szpilki nie. Nawet gdyby było to możliwe, słowa mogą tylko wpływać na emocje i uczucia. Tak więc, obraz przenikania w tym porównawczym związku szpilek i słów jest dosyć precyzyjny, przekonujący i ekspresywny. Przenikliwość kojarzy się z czymś namacalnym, takim jak szpilki, jednak w tym przypadku jest przypisywana także rzeczy nienamacalnej, jaką są słowa, które nie tylko dorównują szpilkom, ale są od nich lepsze, co za każdym razem sprawdza się w rzeczywistości.

Warto zwrócić uwagę na jeszcze jedną kwestię stylistyczną dotyczącą szyku wyrazów w tym wyrażeniu. Początek zdania zarezerwowany dla „słów” wskazuje na trzy istotne kwestie:Po pierwsze, podkreśla najważniejsze słowo w zdaniu. Po drugie, antytetyczny charakter wysuniętego na pierwszy plan słowa „przenikać” staje się bardziej wyraźny i ostentacyjny. Po trzecie, prawdopodobnie całe wyrażenie jest zapożyczone z tradycyjnej poezji arabskiej i taki szyk wyrazów wynika z ograniczeń stopy i metrum. Nawet jeśli naprawdę tak jest, w żadnym wypadku nie podważa to dwu znaczących, poprzednich funkcji stylistycznych „słów” z początku zdania.